Rolf DECOT <\/p>\n\n\n\n
\u201eDialog i konfrontacja Hofbauera z czasami mu wsp\u00f3\u0142czesnymi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dla zrozumienia ka\u017cdego cz\u0142owieka istotne znaczenie ma znajomo\u015b\u0107 czas\u00f3w mu wsp\u00f3\u0142czesnych. Tylko w ten spos\u00f3b mo\u017cna bowiem rozpozna\u0107, co w jego my\u015bleniu i dzia\u0142aniu by\u0142o by\u0107 mo\u017ce wyrazem okre\u015blonej mentalno\u015bci danych czas\u00f3w, a gdzie dochodzi do g\u0142osu to, co jego w\u0142asne. Kiedy histori\u0119 \u017cycia i rozw\u00f3j Klemensa Marii Hofbauera rozpatrzymy w spos\u00f3b odizolowany, otrzymamy by\u0107 mo\u017ce barwny obraz(ek) \u015bwi\u0119tego, ale nie dostrze\u017cemy konkretnie zmagaj\u0105cego si\u0119 i podejmuj\u0105cego decyzje, \u017cywego cz\u0142owieka. Nawet je\u015bli domaganie si\u0119 umiejscowienia historycznego jest uzasadnione, cz\u0119sto ko\u0144czy si\u0119 ono niepowodzeniem z powodu niedostatecznych \u017ar\u00f3de\u0142, na kt\u00f3re skazany jest ka\u017cdy historyk.<\/p>\n\n\n\n W niniejszym tek\u015bcie zostanie podj\u0119ta pr\u00f3ba umieszczenia \u017cycia Klemensa Hofbauera w og\u00f3lnych ramach rozwoju politycznego, religijnego i ko\u015bcielnego XVIII i pocz\u0105tku XIX wieku.<\/p>\n\n\n\n Klemens Maria Hofbauer urodzi\u0142 si\u0119 26 grudnia 1751 roku w miejscowo\u015bci Tasowice na po\u0142udniu Moraw. Tutaj wr\u00f3s\u0142 w religijno\u015b\u0107 ludow\u0105, kt\u00f3rej nie dotkn\u0119\u0142y \u017cadne o\u015bwieceniowe reformy ko\u015bcielne rozpowszechniaj\u0105ce si\u0119 w\u00f3wczas w Austrii. Wiejsko-rzemie\u015blnicze pochodzenie jego rodzic\u00f3w i ch\u0142opsko-drobnomieszcza\u0144ska atmosfera jego ma\u0142ej ojczyzny z jej solidn\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105 tworzy\u0142y duchowe t\u0142o Hofbauera. Na jego wczesny zapa\u0142 do powo\u0142ania kap\u0142a\u0144skiego rodzice nie mogli odpowiedzie\u0107 pozytywnie z powod\u00f3w finansowych. Dlatego najpierw wyuczy\u0142 si\u0119 piekarstwa. Z czeladnikiem piekarskim Peterem Kunzmannem w roku 1769 wyruszy\u0142 w swoj\u0105 pierwsz\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 do Rzymu. Nast\u0119pnie w latach 1772-1777 w norberta\u0144skim konwikcie Klosterbruck opr\u00f3cz wykonywania swego zawodu ucz\u0119szcza\u0142 do szko\u0142y \u0142aciny. Poniewa\u017c nie m\u00f3g\u0142 potem od razu podj\u0105\u0107 studi\u00f3w, ponownie wyruszy\u0142 w Peterem Kunzmannem w podr\u00f3\u017c do Rzymu. Obaj przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do kolonii eremit\u00f3w Quintiliolo pod Tivoli. Tutaj zrezygnowa\u0142 z otrzymanego na chrzcie imienia Johannes i od tej pory u\u017cywa\u0142 imienia zakonnego Klemens, do kt\u00f3rego p\u00f3\u017aniej doda\u0142 jeszcze imi\u0119 Maria, ku czci za\u0142o\u017cyciela redemptoryst\u00f3w, Alfonsa Marii di Liguori. Pustelnicze \u017cycie we W\u0142oszech trwa\u0142o dobre p\u00f3\u0142 roku; ten spos\u00f3b \u017cycia Klemens kontynuowa\u0142 przez d\u0142u\u017cszy czas r\u00f3wnie\u017c w ojczy\u017anie. Tutaj po raz pierwszy na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 zdobywa\u0142 do\u015bwiadczenie duszpasterskie, albowiem wielu ludzi z okolicy szuka\u0142o u niego pocieszenia i pomocy4<\/sup><\/a><\/sup>. Nie da si\u0119 sporz\u0105dzi\u0107 dok\u0142adnej chronologii jego \u017cycia z tego okresu.<\/p>\n\n\n\n Zanim Hofbauer ju\u017c jako trzydziestolatek uda\u0142 si\u0119 na studia filozoficzne i teologiczne na uniwersytet w Wiedniu, na trwale ukszta\u0142towa\u0142y si\u0119 pewne swoiste cechy, kt\u00f3re mia\u0142y sta\u0107 si\u0119 charakterystyczne dla jego p\u00f3\u017aniejszej dzia\u0142alno\u015bci duszpasterskiej. Oczywistymi pewnikami s\u0105 dla niego \u015bwiat uporz\u0105dkowany i interpretowany przez wiar\u0119 oraz przysz\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 na s\u0105dzie ostatecznym. Czuje si\u0119 zwi\u0105zany z tradycyjnymi formami pobo\u017cno\u015bci ludowej i ko\u015bcio\u0142a barokowego, a tak\u017ce wykazuje wyra\u017an\u0105 ko\u015bcielno\u015b\u0107 i \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z Rzymem oraz gotowo\u015b\u0107 anga\u017cowania si\u0119 w troski i potrzeby wszystkich ludzi, kt\u00f3rzy si\u0119 do niego zwracali.<\/p>\n\n\n\n Takie wcze\u015bniejsze ukszta\u0142towanie Hofbauera doprowadzi\u0142o podczas studi\u00f3w w Wiedniu do konfliktu, poniewa\u017c w owych czasach J\u00f3zef II (1780-1790) z pe\u0142n\u0105 surowo\u015bci\u0105 zgodnie ze swymi p\u00f3\u017anojansenistycznymi wyobra\u017ceniami reformatorskimi nada\u0142 katolicyzmowi austriackiemu nowy kierunek5<\/sup><\/a><\/sup>. Aby po naukowych studiach uniwersyteckich nie wst\u0119powa\u0107 do jednego z o\u015bwieceniowych austriackich seminari\u00f3w generalnych, w roku 1784 Klemens Hofbauer uda\u0142 si\u0119 ze swym przyjacielem z czas\u00f3w studi\u00f3w Tadeuszem H\u00fcblem ponownie do Rzymu, gdzie mia\u0142 nadziej\u0119 uko\u0144czy\u0107 studia.<\/p>\n\n\n\n P\u00f3\u017aniejsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pastoraln\u0105 Klemensa Marii Hofbauera da si\u0119 zogniskowa\u0107 na trzech aspektach. S\u0105 to: najpierw przy\u0142\u0105czenie si\u0119 do redemptoryst\u00f3w w Rzymie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 na rzecz Zgromadzenia, nast\u0119pnie dwudziestoletnia dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ko\u015bciele \u015bw. Benona w Warszawie i wreszcie w ostatnich dziesi\u0119ciu latach \u017cycia jego znaczenie jako postaci identyfikowanej z ko\u015bcielnymi, politycznymi i duchowymi si\u0142ami odnowicielskimi w Wiedniu pocz\u0105tku XIX wieku.<\/p>\n\n\n\n Kiedy Klemens Hofbauer podj\u0105\u0142 studia teologiczne na uniwersytecie w Wiedniu, w Austrii panowa\u0142 cesarz J\u00f3zef II (1780-1790). Jego reformy, podobnie jak ju\u017c reformy jego matki Marii Teresy, znajdowa\u0142y si\u0119 pod wp\u0142ywem p\u00f3\u017anego jansenizmu i zmierza\u0142y do nowego ukierunkowania teologii, pobo\u017cno\u015bci i Ko\u015bcio\u0142a. S\u0142u\u017cy\u0142y pa\u0144stwu i jemu przyznawa\u0142y najwy\u017cszy nadz\u00f3r. Wszystkie te d\u0105\u017cenia okre\u015blono p\u00f3\u017aniej mianem j\u00f3zefinizmu.<\/p>\n\n\n\n \u201eJ\u00f3zefinizm uosabia dynamiczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 stworzenia (poprzez po\u0142\u0105czenie w jedno wielu ruch\u00f3w reformatorskich \u015bwiadomie katolickich w\u0142adc\u00f3w jako wsp\u00f3\u0142reprezentant\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a) organizacji ko\u015bcielnej kierowanej zgodnie z \u2018interesem dobra og\u00f3\u0142u\u2019 i podporz\u0105dkowanej pa\u0144stwu\u201d. Mia\u0142o przy tym doj\u015b\u0107 do znalezienia \u201ekompromisu\u201d mi\u0119dzy starym a nowym, katolickim o\u015bwieceniem a katolicyzmem baroku i protestantyzmem (\u201emisja tolerancyjna\u201d), deizmem a sekularyzmem. Jako pr\u00f3ba kompromisu mi\u0119dzy dominuj\u0105cymi w\u00f3wczas postawami duchowymi j\u00f3zefinizm prezentowa\u0142 si\u0119 na wskro\u015b nowocze\u015bnie. Praktyczne wsp\u00f3\u0142\u017cycie w pa\u0144stwie mia\u0142o przy tym pierwsze\u0144stwo w stosunku do teorii. \u201eSamowolnie przeprowadzona reforma ko\u015bcielna by\u0142a w\u0142\u0105czona w zbyt p\u00f3\u017ano rozpocz\u0119ty i dlatego nierozwa\u017cny og\u00f3lnopa\u0144stwowy program odnowy\u201d6<\/sup><\/a><\/sup>. W\u00f3wczas chodzi\u0142o jednak o swego rodzaju nowoczesne zjawisko.<\/p>\n\n\n\n Pewn\u0105 duchow\u0105 podstaw\u0119 p\u00f3\u017aniejszy j\u00f3zefinizm znalaz\u0142 w jansenizmie, szczeg\u00f3lnie w jego formie, w jakiej wyst\u0119powa\u0142 w Niderlandach. Po hiszpa\u0144skiej wojnie sukcesyjnej Austria otrzyma\u0142a nale\u017c\u0105ce kiedy\u015b do Hiszpanii Niderlandy. Konkretnie na dworze Marii Teresy by\u0142 to jej holenderski lekarz przyboczny van Swieten. Od pocz\u0105tku anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w Wiedniu tak\u017ce politycznie. W roku 1749 uda\u0142o mu si\u0119 odebra\u0107 jezuitom nadz\u00f3r nad cenzur\u01057<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Kiedy Maria Teresa zmar\u0142a w roku 1780, J\u00f3zef II mia\u0142 prawie czterdzie\u015bci lat. Mia\u0142 konkretnie zarysowany program polityczny, kt\u00f3ry teraz pragn\u0105\u0142 przeforsowa\u0107. Zabra\u0142 si\u0119 jednocze\u015bnie za wiele spraw. W swoich pa\u0144stwach chcia\u0142 w\u0142adz\u0105 lokalnych ksi\u0105\u017c\u0105t obj\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142. Swemu kanclerzowi stanu Kaunitzowi nakaza\u0142 19 grudnia 1781 roku oznajmi\u0107 nuncjuszowi Garampiemu, \u017ce usuwanie nadu\u017cy\u0107 ko\u015bcielnych nie mo\u017ce zale\u017ce\u0107 od Stolicy Apostolskiej, poniewa\u017c w krajach austriackich nie ma ona najmniejszej nawet w\u0142adzy. Garampi sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwym przeciwnikiem w austriackiej reformie ko\u015bcielnej. Poniewa\u017c nie mia\u0142 w\u00f3wczas innej mo\u017cliwo\u015bci, pod p\u0142aszczykiem stosunk\u00f3w \u201enaukowych\u201d zbudowa\u0142 ca\u0142y system ludzi zaufanych, kt\u00f3rzy informowali go o wszystkich podejmowanych krokach8<\/sup><\/a><\/sup>. Nawet je\u015bli post\u0119powanie J\u00f3zefa by\u0142o nadgorliwe, to w pozytywnym sensie kry\u0142a si\u0119 za nim troska o Ko\u015bci\u00f3\u0142, chocia\u017c po\u0142\u0105czona z dodatkowym zamiarem u\u017cycia go do wzmocnienia pa\u0144stwa. Inaczej ni\u017c p\u00f3\u017aniejsi rewolucjoni\u015bci we Francji nie mia\u0142 nastawienia antyko\u015bcielnego.<\/p>\n\n\n\n J\u00f3zefowi chodzi\u0142o o og\u00f3ln\u0105 reform\u0119 jego pa\u0144stw; nie zwa\u017caj\u0105c na odr\u0119bno\u015bci etniczne, stara\u0142 si\u0119 stworzy\u0107 sprawnie kierowane, ujednolicone pa\u0144stwo. Nie zwa\u017ca\u0142 tutaj w og\u00f3le na historyczne naros\u0142o\u015bci. Na W\u0119grzech w latach 1785\/86 zlikwidowa\u0142 dotychczasow\u0105 administracj\u0119 komitat\u00f3w i mianowa\u0142 dziesi\u0119ciu komisarzy kr\u00f3lewskich. Rok wcze\u015bniej wprowadzi\u0142 j\u0119zyk niemiecki jako j\u0119zyk urz\u0119dowy w ca\u0142ej monarchii, to znaczy r\u00f3wnie\u017c na W\u0119grzech. W austriackich Niderlandach zni\u00f3s\u0142 w 1787 r. konstytucj\u0119 wzgl\u0119dnie samodzielnych prowincji i po\u0142\u0105czy\u0142 je w ca\u0142o\u015b\u0107. W miejsce pozbawionych w\u0142adzy stan\u00f3w wprowadzi\u0142 urz\u0119dnik\u00f3w panuj\u0105cych ksi\u0105\u017c\u0105t. Takimi poci\u0105gni\u0119ciami przeci\u0105gn\u0105\u0142 strun\u0119 zar\u00f3wno w Niderlandach, jak i na W\u0119grzech. Podj\u0119te kroki by\u0142y co prawda logiczne i przemy\u015blane, ale J\u00f3zefowi II brakowa\u0142o umiej\u0119tno\u015bci dostrze\u017cenia, co jest mo\u017cliwe do zrobienia9<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W podobnie gwa\u0142towny spos\u00f3b wszed\u0142 J\u00f3zef II w konfrontacj\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em. R\u00f3wnie\u017c tutaj nie zwracaj\u0105c na nic uwagi, pr\u00f3bowa\u0142 przeforsowa\u0107 sw\u00f3j program o\u015bwieceniowy. W jednym tylko dziesi\u0119cioleciu wydano ponad 6.000 dekret\u00f3w maj\u0105cych na celu pozbawienie Ko\u015bcio\u0142a wszelkiego prawa do wsp\u00f3\u0142decydowania w r\u00f3\u017cnych sprawach. Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 zosta\u0107 ograniczony do szafowania sakrament\u00f3w, do kwestii wewn\u0105trzko\u015bcielnych oraz do funkcji s\u0142u\u017cebnej w o\u015bwieconym pa\u0144stwie dobrobytu. O ile post\u0119powanie J\u00f3zefa w wielu kwestiach by\u0142o gwa\u0142towne, o tyle wi\u0119kszo\u015b\u0107 reform by\u0142a uzasadniona, poniewa\u017c czynniki ko\u015bcielne odwleka\u0142y je od dziesi\u0105tk\u00f3w lat. Wiele przeprowadzonych przez niego zmian mia\u0142o dla Ko\u015bcio\u0142a i jego dzia\u0142alno\u015bci pastoralnej znaczne zalety. Jednak jako pa\u0144stwowa ingerencja w sprawy Ko\u015bcio\u0142a musia\u0142y one wielu wsp\u00f3\u0142czesnym wyda\u0107 si\u0119 mimo to ra\u017c\u0105c\u0105 niestosowno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n PATENT TOLERANCYJNY (1781\/82)<\/p>\n\n\n\n Pierwszym wa\u017cnym wydanym przez J\u00f3zefa II prawem o trwa\u0142ym znaczeniu by\u0142 \u201epatent tolerancyjny\u201d z pa\u017adziernika 1781, kt\u00f3ry dotyczy\u0142 niekatolik\u00f3w. Nie zr\u00f3wnywa\u0142 on ich co prawda ca\u0142kowicie z katolick\u0105 religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105, zezwala\u0142 jednak na wolno\u015b\u0107 wyznania, prywatne nabo\u017ce\u0144stwa i \u015bwi\u0105tynie. Po roku 1782 wydano wi\u0119cej patent\u00f3w tolerancyjnych, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y emancypacji \u017cyd\u00f3w10<\/sup><\/a><\/sup>. Pakiet tolerancyjny by\u0142 jak najbardziej w\u0142asnym \u017cyczeniem cesarza J\u00f3zefa II. Jego matka Maria Teresa ze wzgl\u0119d\u00f3w religijnych i etycznych odrzuca\u0142a wolno\u015b\u0107 wyznawania innych religii, poniewa\u017c w Ko\u015bciele katolickim widzia\u0142a w\u0119ze\u0142 \u0142\u0105cz\u0105cy Monarchi\u0119 Austriack\u0105. Mimo zastrze\u017ce\u0144 nuncjatur wkr\u00f3tce pakiet tolerancyjny J\u00f3zefa II znalaz\u0142 na\u015bladownictwo na innych terytoriach cesarstwa.<\/p>\n\n\n\n Nie mog\u0142y go powstrzyma\u0107 zastrze\u017cenia kurii, ani nawet podr\u00f3\u017c papie\u017ca Piusa VI w 1782 r. do Wiednia. Dosz\u0142o w\u00f3wczas do silnego ozi\u0119bienia stosunk\u00f3w mi\u0119dzy cesarzem i papie\u017cem. Otwartemu zerwaniu kontakt\u00f3w zapobieg\u0142a (maj\u0105ca prawie charakter napadu) rewizyta J\u00f3zefa II w Rzymie w grudniu 1783 r.11<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n REFORMY KO\u015aCIELNE<\/p>\n\n\n\n W przeciwie\u0144stwie do pakietu tolerancyjnego dalsze posuni\u0119cia J\u00f3zefa II ingerowa\u0142y bezpo\u015brednio w sprawy Ko\u015bcio\u0142a. Na pocz\u0105tek cesarz d\u0105\u017cy\u0142 do wzmocnienia parafii. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i jego funkcjonowanie mia\u0142y opiera\u0107 si\u0119 na parafiach. Do tego konieczne by\u0142o zmniejszenie po cz\u0119\u015bci bardzo du\u017cych parafii i zadbanie o lepiej lub gorzej wykszta\u0142con\u0105 kadr\u0119. Opr\u00f3cz prowadzenia w\u0142a\u015bciwego duszpasterstwa parafia mia\u0142a przej\u0105\u0107 kolejne zadania w systemie pa\u0144stwowo-ko\u015bcielnym, a\u017c po zadania policji zdrowotnej i weterynaryjnej12<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Nowe zasady w strukturach ko\u015bcielnych w Austrii doprowadzi\u0142y do uporz\u0105dkowania diecezji przez J\u00f3zefa II. By\u0142o to zgodne z dawnym \u017c\u0105daniem pa\u0144stwowo-ko\u015bcielnym, aby granice diecezji zgadza\u0142y si\u0119 z granicami poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w. W obliczu zwi\u0119kszenia si\u0119 ilo\u015bci parafii pojawi\u0142a si\u0119 konieczno\u015b\u0107 stworzenia nowych diecezji, szczeg\u00f3lnie je\u015bli we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119, \u017ce siedem dziesi\u0105tych obszaru Austrii by\u0142o zarz\u0105dzanych przez diecezj\u0119 w Pasawie (Passau). W 1783 r. J\u00f3zef II oddzieli\u0142 austriackie cz\u0119\u015bci biskupstwa i stworzy\u0142 dwa nowe biskupstwa w Linz i St. P\u00f6lten. Nie powiod\u0142a si\u0119 natomiast pr\u00f3ba wytoczenia nowych granic diecezji w Augsburgu, Chur i Konstancji13<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Nowe diecezje i parafie oraz kszta\u0142cenie kleru wymaga\u0142y wielkich \u015brodk\u00f3w finansowych. Cesarz mia\u0142 nadziej\u0119 je zdoby\u0107 przez to, i\u017c ustaw\u0105 z 12 stycznia 1782 r. zarz\u0105dzi\u0142 zniesienie klasztor\u00f3w, kt\u00f3re nie by\u0142y zaanga\u017cowane w szkolnictwo, opiek\u0119 nad chorymi i duszpasterstwo. Zosta\u0142y rozwi\u0105zane konwenty klasztor\u00f3w kontemplacyjnych. Klasztor klarysek przy Dorotheergasse sta\u0142 si\u0119 pierwszym ko\u015bcio\u0142em ewangelickim w Wiedniu. Do dzi\u015b rezyduje tam austriacki biskup krajowy. Ponadto prawo istnienia mia\u0142y mie\u0107 tylko takie zakony, kt\u00f3re mia\u0142y swoj\u0105 siedzib\u0119 w kraju. Utrzymywanie kontakt\u00f3w zakon\u00f3w z ich zwierzchnikami generalnymi w \u201ezagranicznym\u201d Rzymie mia\u0142o zosta\u0107 zahamowane14<\/sup><\/a><\/sup>. Do klasztoru nie mo\u017cna ju\u017c by\u0142o przyjmowa\u0107 nikogo, kto mia\u0142 mniej ni\u017c 24 lata i nie uko\u0144czy\u0142 przynajmniej szko\u0142y normalnej. Maj\u0105tki zniesionych klasztor\u00f3w trafi\u0142y do funduszu religijnego. Z niego finansowano pensje zsekularyzowanych duchownych zakonnych, jak r\u00f3wnie\u017c prac\u0119 Ko\u015bcio\u0142a. \u00d3w fundusz religijny istnia\u0142 w Austrii a\u017c do czasu jej aneksji w roku 1938. \u0141\u0105cznie zlikwidowano ponad 800 klasztor\u00f3w. Ze skonfiskowanych d\u00f3br utworzono fundusz (28.02.1782 r.; ju\u017c w roku 1783 otrzyma\u0142 on p\u00f3\u0142tora miliona gulden\u00f3w). R\u00f3wnie\u017c w tej redukcji ilo\u015bci klasztor\u00f3w na korzy\u015b\u0107 parafii przejawia si\u0119 ideologia jansenizmu.<\/p>\n\n\n\n W miejsce duchownych zakonnych opiek\u0119 religijn\u0105 nad ludno\u015bci\u0105 mieli bardziej intensywnie przej\u0105\u0107 ksi\u0119\u017ca diecezjalni. J\u00f3zef II widzia\u0142 w nich u\u017cyteczne s\u0142ugi pa\u0144stwa. Dlatego dba\u0142 o ich kszta\u0142cenie pod k\u0105tem przydatno\u015bci dla pa\u0144stwa. Za kszta\u0142cenie kleryk\u00f3w odpowiedzialne by\u0142y uniwersytety i seminaria. Reforma uniwersytet\u00f3w, a wiec tak\u017ce ich wydzia\u0142\u00f3w teologicznych rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c za panowania Marii Teresy. Po kasacji Zakonu Jezuit\u00f3w w 1773 r. wielu profesor\u00f3w, kt\u00f3rymi w wi\u0119kszo\u015bci byli jezuici, musia\u0142o opu\u015bci\u0107 uniwersytety. Inni, po wyst\u0105pieniu z zakonu, mogli zachowa\u0107 swoje katedry. Jednak og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, pr\u00f3bowano umie\u015bci\u0107 na katedrach ludzi, kt\u00f3rzy do tej pory wyst\u0119powali jako przeciwnicy jezuit\u00f3w i kt\u00f3rym teologicznie bliski by\u0142 augustynizm i tomizm15<\/sup><\/a><\/sup>. Rozporz\u0105dzenie z 1783 r. zlikwidowa\u0142o wszystkie seminaria ko\u015bcielne i wy\u017csze uczelnie zakonne. W ich miejsce J\u00f3zef II nakaza\u0142 utworzenie tak zwanych \u201eseminari\u00f3w generalnych\u201d w Wiedniu, Budapeszcie, Pawii, L\u00f6wen, Grazu, O\u0142omu\u0144cu, Lwowie, Pradze, Innsbrucku, Fryburgu i Luksemburgu. Mia\u0142y one umo\u017cliwi\u0107 ujednolicone, kierowane przez pa\u0144stwo kszta\u0142cenie kleru. Dopiero po uko\u0144czeniu tego kszta\u0142cenia przyszli duszpasterze mieli mieszka\u0107 przez p\u00f3\u0142 roku w diecezjalnym domu dla ksi\u0119\u017cy. Pr\u00f3ba ta nie powiod\u0142a si\u0119, J\u00f3zef II lub jego nast\u0119pca Leopold II musieli ponownie zamkn\u0105\u0107 wszystkie seminaria generalne z wyj\u0105tkiem Lwowa16<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Kierownikiem wszystkich wydzia\u0142\u00f3w teologicznych w Monarchii by\u0142 a\u017c do \u015bmierci Franz Stephan Rautenstrauch. Jemu mi\u0119dzy innymi nale\u017cy zawdzi\u0119cza\u0107 wprowadzenie do studi\u00f3w teologicznych teologii pastoralnej jako samodzielnej dyscypliny naukowej17<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz podejmowania krok\u00f3w o charakterze strukturalnym J\u00f3zef II ingerowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c w wewn\u0119trzne \u017cycie Ko\u015bcio\u0142a i jego przepowiadanie. Ograniczone zosta\u0142y pielgrzymki, procesje, drogi krzy\u017cowe, modlitwy o dobr\u0105 pogod\u0119, nabo\u017ce\u0144stwa i kult \u015bwi\u0119tych. Zredukowano liczb\u0119 \u015bwi\u0105t. Istnia\u0142y r\u00f3wnie\u017c specjalne przepisy dotycz\u0105ce liturgii. Mia\u0142a ona by\u0107 \u0142atwa i skromna, pozbawiona barokowego przepychu. Nawet najdrobniejsze kwestie by\u0142y regulowane przez pa\u0144stwo; i tak istnia\u0142o rozporz\u0105dzenie o ilo\u015bci \u015bwiec na nabo\u017ce\u0144stwach i d\u0142ugo\u015bci kaza\u0144. W \u017cadnym ko\u015bciele nie mog\u0142y sta\u0107 wi\u0119cej ni\u017c trzy o\u0142tarze. Te drobiazgowe ingerencje J\u00f3zefa II przynios\u0142y mu wiele kpin. Fryderyk Wielki z Prus nazywa\u0142 go \u201earcyzakrystianem \u015awi\u0119tego Imperium Rzymskiego\u201d.<\/p>\n\n\n\n W dziedzinie muzyki dosz\u0142o do zlikwidowania mszy orkiestrowych. \u017bycie religijne mia\u0142o koncentrowa\u0107 si\u0119 na niedzieli, kt\u00f3rej znaczenie mia\u0142o by\u0107 zwi\u0119kszone dzi\u0119ki aktywizacji wsp\u00f3lnoty i \u015bpiewaniu pie\u015bni ko\u015bcielnych podczas mszy. Uregulowano na nowo r\u00f3wnie\u017c sprawy poch\u00f3wku: zgodnie z rozporz\u0105dzeniem z 9.04.1784 r. zamiast trumien mia\u0142y by\u0107 u\u017cywane worki (rozporz\u0105dzenie to obj\u0119\u0142o m.in. Mozarta).<\/p>\n\n\n\n Wielu ludzi pokocha\u0142o egzaltowan\u0105 barokow\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107. W jej miejsce racjonalne o\u015bwiecone chrze\u015bcija\u0144stwo nie potrafi\u0142o zaproponowa\u0107 nic odpowiedniego, jak to marzy\u0142o si\u0119 J\u00f3zefowi II. Trzeba jednak uwzgl\u0119dni\u0107 fakt, \u017ce pobo\u017cno\u015b\u0107 barokowa dominowa\u0142a bardzo na peryferiach. Nawet je\u015bli wiele reform by\u0142o zasadnych, wymy\u015blali je intelektuali\u015bci i przeforsowywano je odg\u00f3rnie ze strony pa\u0144stwa. Opowiada\u0142a si\u0119 za nimi jedynie niewielka wykszta\u0142cona wy\u017csza warstwa spo\u0142ecze\u0144stwa. Nie tylko prosty lud, ale tak\u017ce wiele innych grup spo\u0142ecznych stawia\u0142o op\u00f3r i zachowywa\u0142o wewn\u0119trzny dystans.<\/p>\n\n\n\n REDEMPTORY\u015aCI: KONTRPROPOZYCJA HOFBAUERA<\/p>\n\n\n\n Tutaj w\u0142a\u015bnie szuka\u0107 nale\u017cy potencjalnego p\u00f3\u017aniejszego poparcia dla Hofbauera. W roku 1784 raczej instynktownie odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 od j\u00f3zefinizmu i poszukiwa\u0142 dr\u00f3g, kt\u00f3re da\u0142yby mu mo\u017cliwo\u015b\u0107 dalszego \u017cycia w wyuczonej wcze\u015bniej pobo\u017cno\u015bci. Ze swym przyjacielem Tadeuszem H\u00fcblem uda\u0142 si\u0119 w roku 1784 ultra montes. Zdaje si\u0119, \u017ce to nie przypadek, i\u017c obaj przy\u0142\u0105czyli si\u0119 w Rzymie do redemptoryst\u00f3w. Prawdopodobnie ju\u017c w Wiedniu w 1782 r. Klemens Hofbauer pozna\u0142 J\u00f3zefa Alberta von Diessbacha, albo przynajmniej o nim s\u0142ysza\u0142. Dzi\u0119ki niemu zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na Alfonsa di Liguoriego i jego pisma18<\/sup><\/a><\/sup>. Diessbach powo\u0142a\u0142 do \u017cycia przede wszystkim w p\u00f3\u0142nocnych W\u0142oszech \u201echrze\u015bcija\u0144skie kr\u0119gi przyja\u017ani\u201d (Amicizia Cristiana). Do takiego kr\u0119gu w Wiedniu nale\u017celi prawdopodobnie sam Hofbauer i jego wsp\u00f3\u0142brat Tadeusz H\u00fcbl. W swoich p\u00f3\u017aniejszych listach Hofbauer m\u00f3wi o \u201enaszym ojcu Diessbachu\u201d19<\/sup><\/a><\/sup>. Do w\u0105skiego kr\u0119gu Diessbacha w Wiedniu nale\u017celi baron Josef von Pankler (1751-1830) i Luigi Wirginio (1756-1805), o kt\u00f3rym Hofbauer pisa\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce Diessbach przeznaczy\u0142 go na nast\u0119pc\u0119 w kierowaniu kr\u0119giem wiede\u0144skim. Od roku 1799 \u017cy\u0142 jako rektor ko\u015bcio\u0142a Minoryt\u00f3w w Wiedniu. B\u0119d\u0105c w Warszawie, Hofbauer prowadzi\u0142 z nim o\u017cywion\u0105 korespondencj\u011920<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Nawet je\u017celi ze \u017ar\u00f3de\u0142 nie da si\u0119 jednoznacznie wyczyta\u0107, czy Diessbach mia\u0142 ju\u017c wp\u0142yw na decyzj\u0119 Hofbauera o przy\u0142\u0105czeniu si\u0119 do redemptoryst\u00f3w, to jednak jest jasne, \u017ce zdecydowanie odcisn\u0105\u0142 swoje pi\u0119tno na jego my\u015bleniu religijnym, jak r\u00f3wnie\u017c na p\u00f3\u017aniejszym apostolacie. Wyra\u017anie wida\u0107 to na przyk\u0142adzie wsp\u00f3lnoty \u015bwieckich, tzw. oblat\u00f3w21<\/sup><\/a><\/sup>, wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3r\u0105 Hofbauer powo\u0142a\u0142 do \u017cycia w Warszawie na wz\u00f3r Amicizia Cristiana, a kt\u00f3r\u0105 potem jego wsp\u00f3\u0142bracia w r\u00f3\u017cnych formach rozpowszechnili w Polsce, Niemczech, Austrii i Szwajcarii. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c wskaza\u0107 na apostolat prasowy Hofbauera. Podobnie jak Diessbach troszczy\u0142 si\u0119 o rozpowszechnianie dobrych pism religijnych. Wsp\u00f3lnie z Penklerem i innymi zorganizowa\u0142 p\u00f3\u017aniej w Wiedniu bibliotek\u0119 o nazwie \u201ePrzyja\u017a\u0144 chrze\u015bcija\u0144ska\u201d22<\/sup><\/a><\/sup>. Na tym tle nale\u017cy patrze\u0107 tak\u017ce na r\u00f3\u017cne czasopisma wspierane przez Hofbauera i redagowane przez osoby zaufane, szczeg\u00f3lnie na Friedensbl\u00e4tter<\/em> i \u00d6lzweige<\/em> jako w\u0142a\u015bciwe organy prasowe kr\u0119gu Hofbauera23<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n G\u0142\u00f3wne cele redemptoryst\u00f3w, do kt\u00f3rych Hofbauer i H\u00fcbl przy\u0142\u0105czyli si\u0119 jako pierwsi nie-W\u0142osi, zak\u0142adaj\u0105ce szczeg\u00f3lnie podj\u0119cie duszpasterstwa ludzi zaniedbanych religijnie i spo\u0142ecznie, odpowiada\u0142o upodobaniom Hofbauera. Przej\u0105\u0142 ducha za\u0142o\u017cyciela Zgromadzenia Alfonsa di Liguoriego (1696-1787), rozwin\u0105\u0142 go jednak stosownie do swego odmiennego charakteru i zastanych okoliczno\u015bci. Kilka miesi\u0119cy po \u015bwi\u0119ceniach kap\u0142a\u0144skich w marcu 1785 r. Hofbauer i H\u00fcbl wr\u00f3cili do Austrii z zamiarem przeciwdzia\u0142ania o\u015bwieceniowemu katolicyzmowi pa\u0144stwowemu. Jeszcze w czasie studi\u00f3w w Wiedniu Hofbauer pozna\u0142 r\u00f3\u017cne osobisto\u015bci \u017cycia publicznego, kt\u00f3re podziela\u0142y jego pogl\u0105dy i popiera\u0142y go w odrzuceniu j\u00f3zefinizmu. Nale\u017ca\u0142 do nich baron Penkler, kt\u00f3remu r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniej wiele zawdzi\u0119cza\u0142. Mimo jego ponownego poparcia Hofbauer nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 w owym czasie utrzyma\u0107 w Austrii24<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Swoimi pierwszymi dzia\u0142aniami obj\u0105\u0142 kr\u0105g przy ko\u015bciele \u015bw. Benona w Warszawie. Przewroty polityczne zwi\u0105zane z rozbiorami Polski zmusza\u0142y Hofbauera do coraz to nowego dostosowywania si\u0119 do danej sytuacji. W samej Warszawie oraz podczas podr\u00f3\u017cy do Austrii, Szwajcarii i po\u0142udniowych Niemiec podejmowa\u0142 wprawdzie pr\u00f3by osiedlenia Zgromadzenia Redemptoryst\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od Alp, ale bez wi\u0119kszych sukces\u00f3w, tak \u017ce przez ponad dwadzie\u015bcia lat jego g\u0142\u00f3wnym zadaniem pozostawa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 jako duszpasterza przy ko\u015bciele \u015bw. Benona. Tutaj m\u00f3g\u0142 zgromadzi\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie ci\u0105gle powi\u0119kszaj\u0105c\u0105 si\u0119, mi\u0119dzynarodow\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 (Niemcy, Polacy i Francuzi), a w roku 1788 zosta\u0142 w swoim zakonie mianowany Wikariuszem Generalnym na obszar zaalpejski Zgromadzenia; jego wsp\u00f3lnota nie zosta\u0142a jednak uznana przez lokalne autorytety pa\u0144stwowe i ko\u015bcielne. Kiedy w latach 1807\/08 Napoleon podbi\u0142 Prusy i prusk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Polski, ca\u0142a wsp\u00f3lnota zosta\u0142a wyp\u0119dzona z Warszawy25<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Pod koniec roku 1808 Hofbauer dotar\u0142 do Wiednia, gdzie pozosta\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia i gdzie znalaz\u0142 drugi o\u015brodek swojej dzia\u0142alno\u015bci duszpasterskiej. Wygnanie rozproszy\u0142o warszawsk\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 po ca\u0142ej Europie, wi\u0119ksza grupa znalaz\u0142a si\u0119 w Szwajcarii, najpierw w Chur, potem w kantonach Wallis i Fryburg. St\u0105d przygotowywano p\u00f3\u017aniejsze poszerzenie Zgromadzenia. Sam Hofbauer ju\u017c tego nie doczeka\u0142. Jego \u015bmier\u0107 15 marca 1820 r. wywo\u0142a\u0142a w Wiedniu wielki smutek, a w pogrzebie uczestniczy\u0142a ogromna rzesza ludzi. Podziw i kult trwa\u0142y nadal i doprowadzi\u0142y do kanonizacji w roku 1909.<\/p>\n\n\n\n DUSZPASTERSTWO PRZY KO\u015aCIELE \u015aW. BENONA W WARSZAWIE<\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bciwe znaczenie Hofbauera polega na jego dzia\u0142alno\u015bci pastoralnej i inicjatywach zmierzaj\u0105cych do odnowy \u017cycia ko\u015bcielnego. Kiedy w roku 1786 Klemens Maria Hofbauer wraz ze swym wsp\u00f3\u0142bratem Tadeuszem H\u00fcblem opuszcza\u0142 Austri\u0119, mia\u0142 nadziej\u0119, \u017ce gdzie\u015b w Europie Wschodniej znajdzie jakie\u015b miejsce na osiedlenie si\u0119 zakonu. Polska stolica Warszawa, do kt\u00f3rej dotar\u0142 dopiero w lutym 1787 roku, mia\u0142a by\u0107 tylko stacj\u0105 po\u015bredni\u0105. Wkr\u00f3tce jednak obaj m\u0142odzi niemieckoj\u0119zyczni kap\u0142ani zostali przydzieleni do niemieckiego ko\u015bcio\u0142a narodowego \u015bw. Benona, gdzie do czasu kasacji zakonu w 1773 r. dzia\u0142ali jezuici. Warszawski nuncjusz Fernando Maria Saluzzo (1784-1794), neapolita\u0144czyk, zna\u0142 za\u0142o\u017cyciela Zgromadzenia Redemptoryst\u00f3w, Alfonsa di Liguoriego i jego nast\u0119pc\u00f3w, ojc\u00f3w De Paola i Blasucci26<\/sup><\/a><\/sup>, tak i\u017c by\u0142 ze swej strony zainteresowany znajomo\u015bci\u0105 z Hofbauerem. R\u00f3wnie\u017c polski kr\u00f3l Stanis\u0142aw Poniatowski poprosi\u0142 Hofbauera i H\u00fcbla, aby na pocz\u0105tek przej\u0119li duszpasterstwo na rok27<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Poparcie takie trwa\u0142o jednak kr\u00f3tko, poniewa\u017c w trzecim rozbiorze z roku 1795 pa\u0144stwo polskie, kt\u00f3re w XVIII w. by\u0142o obok Rosji najwi\u0119kszym pa\u0144stwem w Europie, zosta\u0142o zupe\u0142nie wymazane z mapy politycznej. Warszawa dosta\u0142a si\u0119 pod panowanie Prus. Tworzenie klasztor\u00f3w pod rz\u0105dami protestanckiego re\u017cimu pruskiego by\u0142o nie do pomy\u015blenia. Nie jest wi\u0119c przypadkiem, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym czasie Klemens Hofbauer intensywnie zabiega\u0142 o za\u0142o\u017cenie filii Zgromadzenia na po\u0142udniu Niemiec.<\/p>\n\n\n\n Przy tej okazji m\u00f3g\u0142 nawi\u0105zywa\u0107 kontakty z kolejnymi kr\u0119gami, kt\u00f3re mia\u0142y podobne pogl\u0105dy w sprawach Ko\u015bcio\u0142a jak on. Byli to na przyk\u0142ad: Kolegium \u015bw. Salwatora w Augsburgu, opat Aigner kolegiaty w Roggenburgu i dawni znajomi z kr\u0119gu Diessbacha i Penklera w Wiedniu.<\/p>\n\n\n\n W Warszawie uwaga Hofbauera i H\u00fcbla skupi\u0142a si\u0119 najpierw na organizowaniu szk\u00f3\u0142 dla zaniedbanych dzieci najcz\u0119\u015bciej bardzo biednych ludzi. Do warszawskich szk\u00f3\u0142 publicznych ucz\u0119szczali prawie wy\u0142\u0105cznie przedstawiciele wy\u017cszych warstw spo\u0142ecznych. W kr\u00f3tkim czasie Hofbauer zorganizowa\u0142 szko\u0142\u0119 dla ubogich z sze\u015bcioma klasami, po trzy klasy dla ch\u0142opc\u00f3w i dziewcz\u0105t. Liczba uczni\u00f3w wynosi\u0142a \u015brednio od 400 do 500 dzieci. W ci\u0105gu dwudziestu lat wykszta\u0142cono ponad 10.000 m\u0142odych ludzi. Najwa\u017cniejszymi przedmiotami nauczania by\u0142y czytanie i pisanie w j\u0119zyku niemieckim i polskim, rachunki, religia, historia i geografia. Bardzo post\u0119powym wydaje si\u0119 dzi\u015b fakt, \u017ce zdolniejszym dzieciom Hofbauer pragn\u0105\u0142 da\u0107 r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 awansu spo\u0142ecznego, organizuj\u0105c dla niech rodzaj gimnazjum (szko\u0142y \u0142aciny). Przy nim istnia\u0142 tak\u017ce o\u015brodek kszta\u0142cenia w zawodach rzemie\u015blniczych, a dla dziewcz\u0105t nauki prac r\u0119cznych i domowych. Z biegiem lat Hofbauer za\u0142o\u017cy\u0142 przy ko\u015bciele \u015bw. Benona dodatkowo jeszcze dom dla dzieci osieroconych i porzuconych oraz kolejny dom dla m\u0142odych dziewcz\u0105t, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na sw\u0105 sytuacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 zagro\u017cone by\u0142y prostytucj\u0105, albo te, kt\u00f3re ju\u017c zosta\u0142y ni\u0105 dotkni\u0119te. Ca\u0142\u0105 t\u0119 prac\u0119 rozpocz\u0119to bez \u017cadnych \u015brodk\u00f3w finansowych, w p\u00f3\u017aniejszym czasie pa\u0144stwo polskie dawa\u0142o na nie skromne dotacje.<\/p>\n\n\n\n Tworzenie szk\u00f3\u0142 i dom\u00f3w dla sierot oraz opieka nad m\u0142odzie\u017c\u0105 nie nale\u017ca\u0142y do programu pracy redemptoryst\u00f3w, raczej zosta\u0142y wy\u0142\u0105czone z pierwotnej regu\u0142y Zgromadzenia. Hofbauer m\u00f3g\u0142 si\u0119 zatem powo\u0142ywa\u0107 na swoj\u0105 regu\u0142\u0119 zakonn\u0105 tylko o tyle, \u017ce przewidywa\u0142a ona prac\u0119 w\u0142a\u015bnie z lud\u017ami biednymi i opuszczonymi. Przed Zarz\u0105dem Generalnym konsekwentnie i przekonuj\u0105co broni\u0142 samodzielnie przeprowadzonej adaptacji tych i innych przepis\u00f3w do sytuacji zastanej w Warszawie28<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n G\u0142\u00f3wna dzia\u0142alno\u015b\u0107 redemptoryst\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 Hofbauer pozna\u0142 we W\u0142oszech, polega\u0142a na g\u0142oszeniu misji ludowych. Kilku wsp\u00f3\u0142braci udawa\u0142o si\u0119 na czterna\u015bcie dni lub cztery tygodnie do jakiej\u015b parafii i g\u0142osi\u0142o rano i wieczorem kazania, kt\u00f3rych celem by\u0142o odnowienie wiary i \u017cycia wsp\u00f3lnoty. W Polsce takie misje by\u0142y prawie niemo\u017cliwe, a p\u00f3\u017aniej pod okupacj\u0105 prusk\u0105 zosta\u0142y ca\u0142kiem zakazane. W obliczu panuj\u0105cej n\u0119dzy religijnej i ignorancji w sprawach wiary Hofbauer zdecydowa\u0142 si\u0119 na wprowadzenie \u201enieustannej misji\u201d. Od wczesnego rana w ko\u015bciele \u015bw. Benona w Warszawie odprawiano Msze \u015bw. z kazaniami w j\u0119zyku niemieckim i polskim. Punktem kulminacyjnym ka\u017cdego dnia by\u0142a uroczysta suma z opraw\u0105 muzyczn\u0105. Po po\u0142udniu odbywa\u0142a si\u0119 nauka zasad chrze\u015bcija\u0144skich (lekcja katechizmu) dla dzieci, a wieczorem w po\u0142\u0105czeniu z kolejnymi nabo\u017ce\u0144stwami ponownie g\u0142oszono niemieckie i polskie kazanie. Taka ogromna oferta nie prowadzi\u0142a do przesytu, a liczba uczestnik\u00f3w ci\u0105gle ros\u0142a. Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Benona nie by\u0142 zbyt du\u017cy. Wype\u0142niony po brzegi mie\u015bci\u0142 kilkaset os\u00f3b. Podczas nabo\u017ce\u0144stw z kazaniami by\u0142 zazwyczaj wype\u0142niony do ostatniego miejsca29<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Wielk\u0105 wag\u0119 przyk\u0142ada\u0142 Hofbauer do aktywnego udzia\u0142u wiernych. Kazania mia\u0142y sk\u0142oni\u0107 ludzi do odnowy \u017cycia osobistego, dlatego ich g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142a spowied\u017a. Przez ca\u0142y dzie\u0144 wszystkie konfesjona\u0142y by\u0142y zaj\u0119te. W ci\u0105gu dwudziestu lat dzia\u0142alno\u015bci Hofbauera w ko\u015bciele \u015bw. Benona liczba udzielanych rocznie komunii wzros\u0142a z pocz\u0105tkowo 2.000 do 140.000.<\/p>\n\n\n\n Szczeg\u00f3ln\u0105 cech\u0105 charakterystyczn\u0105 duszpasterstwa Hofbauera by\u0142o to, i\u017c pragn\u0105\u0142 dotrze\u0107 do ludzi nie tylko poprzez s\u0142owo m\u00f3wione. By\u0142o ono dla niego wa\u017cne. U siebie samego, ale r\u00f3wnie\u017c u wsp\u00f3\u0142braci preferowa\u0142 jasny, bezpretensjonalny, ujmuj\u0105cy j\u0119zyk. Odrzucano wszelkie ozdoby retoryczne. W przeciwie\u0144stwie do tego mo\u017cliwie jak najwi\u0119cej wagi przywi\u0105zywano do wspania\u0142ej oprawy nabo\u017ce\u0144stw. Pocz\u0105wszy od przyozdabiania ko\u015bcio\u0142a \u015bwiecami, kwiatami i dywanami, a sko\u0144czywszy na uroczystej celebracji z muzyk\u0105 instrumentaln\u0105 i \u015bpiewem. Podczas uroczystych mszy gra\u0142y przynajmniej dwa tuziny skrzypk\u00f3w. Zas\u0142uguje to na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, poniewa\u017c r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 od surowego ducha czasu o\u015bwiecenia oraz panuj\u0105cego w Austrii, ale r\u00f3wnie\u017c w Polsce jansenizmu, kt\u00f3ry domaga\u0142 si\u0119 religijno\u015bci surowej i pozbawionej przepychu. Mimo zastrze\u017ce\u0144 w\u0142adz pruskich od roku 1795 Hofbauerowi uda\u0142o si\u0119 zachowa\u0107 w\u0142asny styl. Kiedy w roku 1808 Warszaw\u0119 zaj\u0119li Francuzi, zlikwidowali prze\u017cywaj\u0105ce sw\u00f3j rozkwit \u017cycie wsp\u00f3lnotowe przy ko\u015bciele \u015bw. Benona i wygnali Hofbauera i jego wsp\u00f3\u0142braci z miasta, poniewa\u017c oskar\u017cyli ich o utrzymywanie stosunk\u00f3w z francuskimi arystokratami, kt\u00f3rzy uciekli przed rewolucj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Kiedy we wrze\u015bniu 1808 roku Hofbauer przyby\u0142 do Wiednia, aby sp\u0119dzi\u0107 tutaj ostatnie lata swego \u017cycia, mia\u0142 ju\u017c 57 lat i za sob\u0105 pe\u0142n\u0105 sukces\u00f3w dzia\u0142alno\u015b\u0107. W pierwszym okresie swego pobytu w Wiedniu \u017cy\u0142 w odosobnieniu. Nie mamy dok\u0142adnych informacji o tym, jakim dzia\u0142aniom si\u0119 po\u015bwi\u0119ca\u0142. Mia\u0142 kontakt z papieskim nuncjuszem Antonio Gabriele Severolim i arcybiskupem Wiednia Sigismundem Antonem Hohenwartem. Utrzymywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c stosunki z klasztorem serwit\u00f3w w Ro\u00dfau, gdzie prawdopodobnie odprawia\u0142 tak\u017ce Msze \u015bw. Podczas obl\u0119\u017cenia, ostrza\u0142u i okupacji Wiednia w 1809 r. pomaga\u0142 bezinteresownie w szpitalach wojskowych30<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Jeszcze w roku 1809 otworzy\u0142o si\u0119 przed nim pierwsze pole dzia\u0142ania. Z wcze\u015bniejszego okresu zna\u0142 Josefa von Penklera, czo\u0142owego przedstawiciela kr\u0119gu Diessbacha. Penkler by\u0142 administratorem ko\u015bcio\u0142a norbertan\u00f3w, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 w Wiedniu funkcj\u0119 narodowego ko\u015bcio\u0142a w\u0142oskiego. Hofbauer otrzyma\u0142 polecenie pomocy choremu rektorowi ko\u015bcio\u0142a Don Caselliemu w pos\u0142udze w konfesjonale i sprawowaniu Mszy \u015bw.31<\/sup><\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n W pierwszych pi\u0119ciu latach od 1808 do 1813 r. Hofbauer pozostawa\u0142 niezauwa\u017cany i nie podejmowa\u0142 godnej wspomnienia dzia\u0142alno\u015bci publicznej. Utrzymywa\u0142 jedynie kontakty z r\u00f3\u017cnymi kr\u0119gami i salonami, kt\u00f3re mia\u0142y si\u0119 sta\u0107 znacz\u0105cymi dla odnowy Ko\u015bcio\u0142a. Sw\u00f3j kr\u0105g wp\u0142yw\u00f3w poszerzy\u0142 Hofbauer, kiedy arcybiskup Wiednia Hohenwart mianowa\u0142 go w kwietniu 1813 r. rektorem ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Urszuli, ko\u015bcio\u0142a zgromadzenia si\u00f3str o tej samej nazwie.<\/p>\n\n\n\n Mia\u0142 w ko\u0144cu w\u0142asny ko\u015bci\u00f3\u0142 z ambon\u0105 i m\u00f3g\u0142 rozwija\u0107 pos\u0142ug\u0119 spowiednicz\u0105. Oba te fakty mia\u0142y decyduj\u0105ce znaczenie dla jego dzia\u0142alno\u015bci pastoralnej w Wiedniu. Zar\u00f3wno ko\u015bci\u00f3\u0142, jak i jego mieszkanie przy Seilerst\u00e4tte sta\u0142y si\u0119 wkr\u00f3tce miejscem spotka\u0144 przyjaci\u00f3\u0142, uczni\u00f3w i wielbicieli.<\/p>\n\n\n\n Uwaga, jak\u0105 wzbudza\u0142 tutaj Hofbauer, oraz ilo\u015b\u0107 nap\u0142ywaj\u0105cych do niego ludzi sta\u0142y si\u0119 dla wiede\u0144skiej policji powodem do podejrze\u0144 i do \u015bledzenia go32<\/sup><\/a><\/sup>. Od roku 1817 w\u0142adze stara\u0142y si\u0119 wydali\u0107 Hofbauera z Austrii. Po podr\u00f3\u017cy do Rzymu cesarza Franciszka i Metternicha wiosn\u0105 1819 r. trudno\u015bci Hofbauera w Wiedniu zmniejszy\u0142y si\u0119. Kilka dni po \u015bmierci Hofbauera zosta\u0142 wydany dekret cesarski, kt\u00f3ry na podstawie prawnej zezwala\u0142 redemptorystom Austrii na otwarcie nowicjatu w Wiedniu33<\/sup><\/a><\/sup>. \u201eBy\u0142o to jednocze\u015bnie przypiecz\u0119towaniem przymierza, jakie zawar\u0142a restauracja austriacka z restauracj\u0105 rzymsko-katolick\u0105\u201d34<\/sup><\/a><\/sup>. Jego realizacji Hofbauer ju\u017c nie doczeka\u0142. Zmar\u0142 15 marca 1820 roku35<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n KR\u0104G DIESSBACHA: ODNOWA KO\u015aCIO\u0141A<\/p>\n\n\n\n Kiedy Hofbauer przyby\u0142 do Wiednia, zosta\u0142 przyj\u0119ty przez kr\u0105g ludzi ju\u017c zaufanych. Josefa von Penklera ju\u017c wspomnieli\u015bmy. Sta\u0142 on na czele otwartej wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra wywodzi\u0142a si\u0119 od ex-jezuity Josefa Alberta von Diessbacha.<\/p>\n\n\n\n Do kr\u0119gu przyjaci\u00f3\u0142 za\u0142o\u017conego przez Diessbacha w Wiedniu nale\u017celi prawdopodobnie sam Hofbauer i jego wsp\u00f3\u0142brat Tadeusz H\u00fcbl. Trudno doj\u015b\u0107 do tego, od kiedy i jak d\u0142ugo. W p\u00f3\u017aniejszych swych listach Hofbauer m\u00f3wi o \u201enaszym ojcu Diessbachu\u201d36<\/sup><\/a><\/sup>. W listach, kt\u00f3re Hofbauer i H\u00fcbl wysy\u0142ali potem z Warszawy, znalaz\u0142 si\u0119 po ich nazwiskach (wprawdzie tylko cztery razy) skr\u00f3t A.C. oznaczaj\u0105cy \u201eAmicizia Cristiana\u201d37<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Do w\u0105skiego kr\u0119gu Diessbacha w Wiedniu nale\u017ca\u0142 obok wspomnianego hrabiego Josefa von Penklera (1751-1830) r\u00f3wnie\u017c Luigi Virginio (1756-1805), o kt\u00f3rym Hofbauer pisa\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce Diessbach wyznaczy\u0142 go na swego nast\u0119pc\u0119 w kierowaniu Amicizia Cristiana. Od 1799 r. by\u0142 rektorem ko\u015bcio\u0142a norbertan\u00f3w w Wiedniu. Hofbauer prowadzi\u0142 z nim o\u017cywion\u0105 korespondencj\u0119 z Warszawy38<\/sup><\/a><\/sup>. Wreszcie wspomnie\u0107 nale\u017cy Franza Schmida (1764-1842), kt\u00f3rego po przyje\u017adzie do Wiednia Hofbauer wybra\u0142 na swego spowiednika.<\/p>\n\n\n\n Kiedy Hofbauer przyby\u0142 do Wiednia w 1808 r., nie by\u0142 tam obcy, lecz do\u0142\u0105czy\u0142 do istniej\u0105cego ju\u017c kr\u0119gu os\u00f3b, kt\u00f3rych wyobra\u017cenia religijne i ko\u015bcielne pokrywa\u0142y si\u0119 z jego w\u0142asnymi zamiarami. \u00d3w kr\u0105g Diessbacha sta\u0142 si\u0119 w pewnym stopniu fundamentem p\u00f3\u017aniejszego kr\u0119gu Hofbauera.<\/p>\n\n\n\n KR\u0104G SCHLEGELA: FILOZOFICZNE PODWALINY ROMANTYZMU<\/p>\n\n\n\n Wok\u00f3\u0142 Hofbauera zbiera\u0142y si\u0119 w Wiedniu kr\u0119gi, do kt\u00f3rych nale\u017celi m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety, arystokracja i mieszczanie, uczeni i arty\u015bci, dyplomaci i pra\u0142aci. Nie by\u0142y to grupy zamkni\u0119te. Przer\u00f3\u017cne osoby i grupy \u0142\u0105czy\u0142y ze sob\u0105 raczej r\u00f3\u017cnorodne wi\u0119zy, inne zna\u0142y si\u0119 tylko pobie\u017cnie. Centrum odnowy religijnej w Wiedniu w czasach przed kongresem wiede\u0144skim sta\u0142 si\u0119 kr\u0105g zebrany wok\u00f3\u0142 Schlegela i Hofbauera. Obaj przybyli do Wiednia w 1808 r. w odst\u0119pie kilku tygodni, szybko znale\u017ali wsp\u00f3lny j\u0119zyk i stali si\u0119 inicjatorami katolickiej odnowy. Ich wsp\u00f3\u0142praca trwa\u0142a do 1815 roku. Friedrich Schlegel (1782-1829) nada\u0142 duchowy sens romantyzmowi39<\/sup><\/a><\/sup>. Celem wszystkich romantyk\u00f3w by\u0142a walka z intelektualizmem na wszystkich obszarach, przede wszystkim jednak r\u00f3wnie\u017c w religii. Religia, nauka, sztuka, poezja i polityka mia\u0142y zosta\u0107 odnowione, mie\u0107 przy tym wsp\u00f3lny punkt wyj\u015bcia i zosta\u0107 po\u0142\u0105czone ze sob\u0105 w jedno. W przeciwie\u0144stwie do o\u015bwiecenia znaczenie odzyska\u0142y fantazja, zachwyt dla natury i marzenia o niej, serce i uczucia, wizje i sny, \u015bwiat ba\u015bni i irracjonalizm. Tylko niewielu trafi\u0142o do Ko\u015bcio\u0142a i zaj\u0119\u0142o w nim wa\u017cne miejsce.<\/p>\n\n\n\n Od roku 1801 Schlegel w swych wierszach i pismach wykazywa\u0142 sk\u0142onno\u015b\u0107 do katolicyzmu. Studia nad filozofi\u0105 \u015bredniowieczn\u0105 i histori\u0105 Ko\u015bcio\u0142a oraz kontakty z katolickimi przyjaci\u00f3\u0142mi40<\/sup><\/a><\/sup> doprowadzi\u0142y go do przej\u015bcia do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o 16 kwietnia 1808 r. przy o\u0142tarzu Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w katedrze w Kolonii. Wraz z nim do Ko\u015bcio\u0142a przyj\u0119ta zosta\u0142a jego \u017cona Dorothea, z domu Mendelssohn. Kiedy zatem Schlegel przyby\u0142 do Wiednia, by\u0142 \u015bwie\u017co nawr\u00f3conym konwertyt\u0105, pe\u0142nym energii i ch\u0119ci dzia\u0142ania oraz dawania wyrazu swoim nowym przekonaniom41<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W Wiedniu Schlegel nawi\u0105za\u0142 kontakt z nuncjuszem Severolim, kt\u00f3ry pozna\u0142 go z arcybiskupem Hohenwartem. Utrzymywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c stosunki z sekretarzem w kancelarii Metternicha, Friedrichem von Gentzem, kt\u00f3rego Schlegel pozna\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej w Berlinie. Metternich zainicjowa\u0142 wydawanie pa\u0144stwowego organu prasowego pod tytu\u0142em \u201eDer \u00f6sterreichische Beobachter\u201c42<\/sup><\/a><\/sup>. Pierwszym kierownikiem pisma zosta\u0142 Schlegel. 13 grudnia 1811 r. przekaza\u0142 sw\u0105 funkcj\u0119 Josefowi von Pilatowi, kt\u00f3ry redagowa\u0142 to p\u00f3\u0142urz\u0119dowe pismo w duchu katolickim a\u017c do rewolucji 1848 r. Pilat sta\u0142 si\u0119 najwa\u017cniejszym cz\u0142owiekiem \u0142\u0105cz\u0105cym kr\u0105g Hofbauera z polityk\u0105.<\/p>\n\n\n\n Duchowe podwaliny pod odnow\u0119 katolicyzmu po\u0142o\u017cy\u0142 Schlegel swymi Wyk\u0142adami o nowszej historii<\/em> (Vorlesungen \u00fcber die neuere Geschichte<\/em>), kt\u00f3re g\u0142osi\u0142 w roku 181043<\/sup><\/a><\/sup>. Nie wiadomo dok\u0142adnie, czy Klemens Maria Hofbauer s\u0142ucha\u0142 wyk\u0142ad\u00f3w Schlegela, ale ze wzgl\u0119du na duchow\u0105 wi\u0119\u017a obu pan\u00f3w istniej\u0105 powody, aby przyj\u0105\u0107, \u017ce tak by\u0142o. Po\u015brednikiem w zawarciu znajomo\u015bci mi\u0119dzy ma\u0142\u017ce\u0144stwem Schlegel\u00f3w a Hofbauerem by\u0142 prawdopodobnie Penkler. Hofbauer zosta\u0142 doradc\u0105 i kierownikiem duchowym Schlegel\u00f3w. Obaj traktowali to jako wielki dar, a ich wsp\u00f3\u0142praca wywar\u0142a trwa\u0142y wp\u0142yw na reform\u0119 katolick\u0105 w Austrii.<\/p>\n\n\n\n Wyobra\u017ceniom Hofbauera odpowiada\u0142o to, co Schlegel wyja\u015bnia\u0142 w swoich wyk\u0142adach na temat istoty romantyzmu44<\/sup><\/a><\/sup>: ratunkiem dla wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci jest powr\u00f3t do chrze\u015bcija\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a. Wy\u017csze kr\u0119gi wiede\u0144skie, b\u0119d\u0105ce zwolennikiem j\u00f3zefinizmu, traktowa\u0142y religi\u0119 i Ko\u015bci\u00f3\u0142 wy\u0142\u0105cznie jako spraw\u0119 polityczn\u0105. Mia\u0142y one bowiem przyczynia\u0107 si\u0119 do t\u0142umienia ruch\u00f3w rewolucyjnych, zapewnienia pos\u0142usze\u0144stwa poddanych i nadawania stabilno\u015bci systemowi pa\u0144stwowemu. Wbrew temu Schlegel podkre\u015bla\u0142 natomiast konieczno\u015b\u0107 i znaczenie \u017cycia prawdziwie chrze\u015bcija\u0144skiego i katolickiej odnowy.<\/p>\n\n\n\n W Hofbauerze Schlegel widzia\u0142, przynajmniej przez pewien czas, personifikacj\u0119 \u017cywej ko\u015bcielno\u015bci, kt\u00f3ra by\u0142a wcze\u015bniej jego wyobra\u017ceniem: cz\u0142owieka zakorzenionego w Ko\u015bciele uniwersalnym, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swojej duchowo\u015bci i wierze stanowi\u0142 wz\u00f3r, a w swoim niestrudzonym zaanga\u017cowaniu pastoralnym i spo\u0142ecznym by\u0142 ci\u0105g\u0142\u0105 zach\u0119t\u0105.<\/p>\n\n\n\n KR\u0104G SZ\u00c9CHENYI\u2019EGO: POLITYKA I KO\u015aCI\u00d3\u0141<\/p>\n\n\n\n Hofbauera nazwano ojcem katolicyzmu politycznego45<\/sup><\/a><\/sup>, by\u0142 on jednak w pierwszym rz\u0119dzie duszpasterzem. To, i\u017c w niema\u0142ym stopniu zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na polu ko\u015bcielno-politycznym, i to w duchu kurialnego i ortodoksyjnego katolicyzmu, by\u0142o bardziej wynikiem istniej\u0105cych w\u00f3wczas warunk\u00f3w ni\u017c jego osobistej inicjatywy. Wymieni\u0107 nale\u017cy funkcj\u0119 Hofbauera jako doradcy oficjalnych urz\u0119d\u00f3w kurii, jego wp\u0142yw na kongresie wiede\u0144skim oraz jego pozycj\u0119 w kr\u0119gu skupionym wok\u00f3\u0142 hrabiego Franza Sz\u00e9chenyi\u2019ego.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c w Warszawie Hofbauer utrzymywa\u0142 przyjacielskie stosunki z \u00f3wczesnymi nuncjuszami, przede wszystkim z Fernando Mari\u0105 Saluzzo46<\/sup><\/a><\/sup>, (1784-1794)47<\/sup><\/a><\/sup>. Znajomo\u015b\u0107 z jego nast\u0119pc\u0105 Lorenzo Litt\u0105 (1794\/95)48<\/sup><\/a><\/sup> mia\u0142a przynie\u015b\u0107 pozytywne owoce podczas kongresu wiede\u0144skiego, kiedy to Litta zajmowa\u0142 wa\u017cn\u0105 pozycj\u0119 w kurii. Szczeg\u00f3lnie nuncjusz Severoli49<\/sup><\/a><\/sup>, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 w Wiedniu w latach 1801-1817, by\u0142 izolowany i widzia\u0142 w Hofbauerze cz\u0142owieka zaufanego50<\/sup><\/a><\/sup>, podobnie my\u015bla\u0142 tak\u017ce jego nast\u0119pca Paolo del Terzo Leardi (1817-1823)51<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bcielno-polityczna dzia\u0142alno\u015b\u0107 Hofbauera osi\u0105gn\u0119\u0142a sw\u00f3j punkt kulminacyjny w czasie kongresu wiede\u0144skiego, aczkolwiek najcz\u0119\u015bciej pozostawa\u0142 na dalszym planie. Jeszcze przed rozpocz\u0119ciem kongresu wok\u00f3\u0142 osoby hrabiego Franza von Sz\u00e9chenyi\u2019ego52<\/sup><\/a><\/sup>, za kt\u00f3rego odwr\u00f3cenie si\u0119 od wolnomularstwa ku \u015bwiadomemu katolicyzmowi w znacznym stopniu odpowiedzialny by\u0142 Hofbauer, utworzy\u0142 si\u0119 w Wiedniu kr\u0105g, kt\u00f3ry spotyka\u0142 si\u0119 dwa razy w tygodniu. W klubie Sz\u00e9chenyi\u2019ego, w kt\u00f3rym Hofbauer ci\u0105gle si\u0119 obraca\u0142, spotykali si\u0119 zwolennicy kierunku ultramonta\u0144skiego, przeciwnicy Dalberga i Wessenberga. Nie da si\u0119 jednak stwierdzi\u0107, na ile Hofbauer dawa\u0142 tutaj decyduj\u0105ce impulsy. W ka\u017cdym razie odrzuca\u0142 wyobra\u017cenia Wessenberga o niemieckim Ko\u015bciele narodowym, a przeciwko wyniesieniu do godno\u015bci biskupiej Johanna Michaela Sailera w Augsburgu sformu\u0142owa\u0142 dla nuncjusza orzeczenie53<\/sup><\/a><\/sup>, kt\u00f3re z dzisiejszej perspektywy wydaje si\u0119 do\u015b\u0107 w\u0105tpliwe.<\/p>\n\n\n\n Mianem w\u0105skiego kr\u0119gu Hofbauera mo\u017cna okre\u015bli\u0107 grup\u0119 oko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu os\u00f3b, w wi\u0119kszo\u015bci student\u00f3w, kt\u00f3rzy regularnie spotykali si\u0119 z nim, odwiedzali go w jego mieszkaniu i kt\u00f3rzy traktowali jako swego doradc\u0119 lub spowiednika. Byli w\u015br\u00f3d nich: dr Johannes Madlener, docent fizyki na Uniwersytecie Wiede\u0144skim54<\/sup><\/a><\/sup>, trzej pisarsko utalentowani bracia Joseph55<\/sup><\/a><\/sup>, Georg56<\/sup><\/a><\/sup> i Anton Passy57<\/sup><\/a><\/sup>, poeta i t\u0142umacz Peter Silbert58<\/sup><\/a><\/sup>, p\u00f3\u017aniejsi redemptory\u015bci Johannes Pilat59<\/sup><\/a><\/sup>, brat przyrodni sekretarza Metternicha Josefa von Pilata, Eduard Ritter von Unkrechtsberg60<\/sup><\/a><\/sup>, prawnicy Friedrich von Held61<\/sup><\/a><\/sup> i Franz Springer62<\/sup><\/a><\/sup> i wreszcie s\u0142awny p\u00f3\u017aniej, kontrowersyjny teolog Anton G\u00fcnther. Do\u0142\u0105czyli do nich jeszcze dwaj m\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy ju\u017c wcze\u015bniej uczynili swoje nazwiska znacz\u0105cymi: Zacharias Werner63<\/sup><\/a><\/sup>, kt\u00f3ry po nawr\u00f3ceniu w 1810 r. i \u015bwi\u0119ceniach kap\u0142a\u0144skich w 1814 r. przyby\u0142 do Wiednia, gdzie wkr\u00f3tce przyjmowano go z entuzjazmem jako kaznodziej\u0119, oraz dr Emanuel Veith, docent weterynarii w Wiedniu. Pochodzi\u0142 z rodziny \u017cydowskiej, a w roku 1816 nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119 na katolicyzm; po \u015bmierci Hofbauera zosta\u0142 redemptoryst\u0105, a w 1821 r. kap\u0142anem.<\/p>\n\n\n\n Jak to wyrazi\u0142 Eduard Winter, Hofbauerowi chodzi\u0142o o rzymskokatolick\u0105 restauracj\u0119, to znaczy odnow\u0119 wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Katolickie o\u015bwiecenie stara\u0142o si\u0119 wcze\u015bniej w\u0142\u0105czy\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 w nowy duchowy rozw\u00f3j w \u015bwiecie. Punktem ci\u0119\u017cko\u015bci wiary katolickiej mia\u0142y by\u0107 ju\u017c nie dogmaty, prymat papie\u017ca i hierarchia, lecz czynne chrze\u015bcija\u0144stwo, kt\u00f3re wyra\u017ca\u0142oby si\u0119 w uczynkach mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego i w surowo\u015bci obyczaj\u00f3w. W XVIII w. owa reformatorska p\u00f3\u017anojansenistyczna wizja Ko\u015bcio\u0142a pa\u0144stwowego po\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z katolickim o\u015bwieceniem64<\/sup><\/a><\/sup>. Hofbauer zwalcza\u0142 jedno i drugie. O\u015bwieceniu katolickiemu miano przeciwstawi\u0107 dogmatycznie nastawiony katolicyzm jak naj\u015bci\u015blej zjednoczony z papiestwem w Rzymie i biskupami.<\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142anie kr\u0119gu, kt\u00f3ry powsta\u0142 wok\u00f3\u0142 Hofbauera, sta\u0142o si\u0119 skuteczne ju\u017c po jego \u015bmierci pomi\u0119dzy rokiem 1820 i 1830 na tyle, \u017ce po podr\u00f3\u017cy cesarza J\u00f3zefa I do papie\u017ca w roku 1819 dosz\u0142o do po\u0142\u0105czenia mi\u0119dzy restauracj\u0105 austriacko-pa\u0144stwow\u0105 i ko\u015bcielno-katolick\u010565<\/sup><\/a><\/sup>. Pa\u0144stwo posz\u0142o wobec Ko\u015bcio\u0142a na kilka ust\u0119pstw, m. in. wyrazi\u0142o zgod\u0119 na swobodne utrzymywanie kontakt\u00f3w biskup\u00f3w z Rzymem; z drugiej strony zapewni\u0142o sobie poparcie rzymskokatolickiej restauracji dla stabilizacji w\u0142asnych cel\u00f3w restauracyjnych66<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W tym kontek\u015bcie r\u00f3wnie\u017c redemptory\u015bci zostali uznani przez pa\u0144stwo. Ich now\u0105 siedzib\u0105 sta\u0142 si\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142 Maria-Stiegen w centrum Wiednia i natychmiast mo\u017cna by\u0142o tutaj otworzy\u0107 nowicjat\n
\n
\n
\n
\n
\n