Piotr Ko\u017alak CSsR<\/p>\n\n\n\n
\nI. Mi\u0142o\u015b\u0107 do\nza\u0142o\u017cyciela i zgromadzenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n \nII. Wi\u0119\u017a ze zgromadzeniem\nprzez podtrzymywanie kontakt\u00f3w z prze\u0142o\u017conymi<\/strong><\/p>\n\n\n\n \nIII. Odczytywanie znak\u00f3w\nczasu<\/strong><\/p>\n\n\n\n \n 1. Duszpasterstwo\njako misja<\/strong><\/p>\n\n\n\n \n 2. Pomoc ubogim<\/strong><\/p>\n\n\n\n \n 3. Wsp\u00f3\u0142praca z\nlaikatem<\/strong><\/p>\n\n\n\n \nIV. Troska o nowe powo\u0142ania<\/strong><\/p>\n\n\n\n \nV. Przysz\u0142o\u015b\u0107\nzgromadzenia \u2013 nowe fundacje<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n \nWst\u0119p<\/strong><\/p>\n\n\n\n \nUrodzony 26\ngrudnia 1751 roku Klemens Hofbauer, pochodz\u0105cy z biednej rodziny z\nmorawskich Tasovic, po r\u00f3\u017cnych perypetiach \u017cyciowych \u2013 praca\npomocnika piekarskiego, pielgrzymowanie do sanktuari\u00f3w Europy, pr\u00f3ba\n\u017cycia pustelniczego i ponownie zatrudnienie si\u0119 w zawodzie piekarza\n\u2013 maj\u0105c 32 lata, dzi\u0119ki pomocy finansowej bogatych kobiet,\npodejmuje w ko\u0144cu studia teologiczne w Wiedniu. By\u0142 to pierwszy\nkrok, by zrealizowa\u0107 marzenia o kap\u0142a\u0144stwie1<\/sup><\/a>.\nJednak\u017ce pa\u0144stwowe reformy w Austrii\ndotycz\u0105ce kszta\u0142cenia ksi\u0119\u017cy i zupe\u0142nie niekatolickie wyk\u0142ady\nna uniwersytecie zmuszaj\u0105 go do porzucenia stolicy Austrii2<\/sup><\/a>.\nW 1784 roku wyrusza do Rzymu i tam jako 33-letni m\u0119\u017cczyzna wst\u0119puje\ndo Zgromadzenia Redemptoryst\u00f3w. Po przyj\u0119ciu \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich\nzostaje wys\u0142any \u2013 wraz ze swym przyjacielem Tadeuszem H\u00fcblem \u2013\npoza W\u0142ochy, by rozpocz\u0105\u0107 prac\u0119 w Europie Wschodniej. Jak\npodkre\u015bla o. Ferrero, \u201eopuszczenie przez Klemensa Hofbauera Italii\ni za\u0142o\u017cenie wsp\u00f3lnoty redemptoryst\u00f3w w Warszawie na pocz\u0105tku\n1787 roku wyznaczaj\u0105 pocz\u0105tek nowego etapu dla samego Klemensa i\ndla Zgromadzenia Redemptoryst\u00f3w\u201d3<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nW 1776\nroku, czyli po ponad 30 latach od powstania Zgromadzenia, za\u0142o\u017cyciel\nredemptoryst\u00f3w \u015bw. Alfons Liguori pisa\u0142: \u201eZgromadzenie\nprzestanie istnie\u0107, je\u015bli nie osiedli si\u0119 poza Kr\u00f3lestwem\nNeapolu\u201d4<\/sup><\/a>.\nZatem nie widzia\u0142 go jako dzie\u0142a o charakterze regionalnym, lecz\nchcia\u0142, by dzia\u0142a\u0142o w Ko\u015bciele na ca\u0142ym \u015bwiecie. Tym, kt\u00f3ry\nrozpocz\u0105\u0142 ten proces rozwoju Zgromadzenia Redemptoryst\u00f3w, by\u0142 \u015bw.\nKlemens Hofbauer.<\/p>\n\n\n\n \nWst\u0119puj\u0105c\ndo redemptoryst\u00f3w, Klemens, jak si\u0119 wydaje, nie mia\u0142 jasnej wizji\ntego, co mia\u0142by robi\u0107 w przysz\u0142o\u015bci. Jednak w do\u015b\u0107 kr\u00f3tkim\nczasie wykaza\u0142 si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 intuicj\u0105 duszpastersk\u0105, kt\u00f3ra\nowocowa\u0142a odwa\u017cnymi, a jednocze\u015bnie trafnymi decyzjami odno\u015bnie\ndo misji Zgromadzenia. Daje si\u0119 to zauwa\u017cy\u0107, kiedy czytamy jego\nlisty5<\/sup><\/a>.\nNa ich podstawie mo\u017cna odkry\u0107, w jaki spos\u00f3b rozwija\u0142a si\u0119 jego\nwizja Zgromadzenia i kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 to\u017csamo\u015b\u0107 redemptorysty. \n<\/p>\n\n\n\n \nI. Mi\u0142o\u015b\u0107 do Za\u0142o\u017cyciela\ni Zgromadzenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n \nW historii\nZgromadzenia m\u00f3wiono o \u015bw. Klemensie jako o \u201edrugim\u201d6<\/sup><\/a>\nlub \u201enowym\u201d7<\/sup><\/a>\nza\u0142o\u017cycielu, poniewa\u017c jako pierwszy redemptorysta (wraz z\nTadeuszem H\u00fcblem, o czym si\u0119 cz\u0119sto zapomina) zaraz po przyj\u0119ciu\n\u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich zosta\u0142 wys\u0142any poza granice Italii i\nza\u0142o\u017cy\u0142 tam pierwszy pozaalpejski klasztor redemptoryst\u00f3w. Wydaje\nsi\u0119 jednak, \u017ce sam Klemens nie powiedzia\u0142by tego o sobie. Owszem,\nczyni\u0142, co m\u00f3g\u0142, aby Zgromadzenie si\u0119 rozwija\u0142o, by sta\u0142o si\u0119\nmi\u0119dzynarodowym8<\/sup><\/a>.\nMimo do\u015b\u0107 szczelnych granic wiele podr\u00f3\u017cowa\u0142, by\u0142 obeznany z\nEurop\u0105 i zawsze dobrze poinformowany o sytuacji Ko\u015bcio\u0142a na\nkontynencie \u2013 mia\u0142 dusz\u0119 prawdziwego Europejczyka9<\/sup><\/a>\n\u2013 ale wszystko, co robi\u0142, odnosi\u0142 do Za\u0142o\u017cyciela\nredemptoryst\u00f3w. \n<\/p>\n\n\n\n \n\u201eJednym z\npowod\u00f3w, dla kt\u00f3rych Hofbauer tak kocha\u0142 swoje Zgromadzenie i dla\nniego pracowa\u0142, by\u0142a cze\u015b\u0107 dla jego za\u0142o\u017cyciela: Alfonsa\nLiguoriego\u201d10<\/sup><\/a>.\nDlatego pragn\u0105\u0142 poznawa\u0107 jego \u017cycie. Posta\u0107 za\u0142o\u017cyciela i\nduchowo\u015b\u0107 Zgromadzenia przybli\u017ca\u0142 mu o. J\u00f3zef Landi, w kt\u00f3rym\nKlemens znalaz\u0142 r\u00f3wnie\u017c przewodnika w formacji. J\u00f3zef Landi by\u0142\ncz\u0142owiekiem inteligentnym i prawym, cho\u0107 troch\u0119 rygorystycznym;\nnie tylko do\u015bwiadczonym misjonarzem, ale i dobrym naukowcem. Napisa\u0142\nHistori\u0119 Zgromadzenia Naj\u015bwi\u0119tszego\nOdkupiciela<\/em> w dw\u00f3ch obszernych tomach,\ndotychczas nie wydanych, z szerokim i dobrze udokumentowanym\n\u017cyciorysem Alfonsa, kt\u00f3ry w tym czasie jeszcze \u017cy\u0142. Sp\u0119dziwszy\nponad 30 lat u boku za\u0142o\u017cyciela jako \u015bwiadek jego heroizmu i\ngorliwo\u015bci, stara\u0142 si\u0119 zaszczepi\u0107 w przysz\u0142ym kap\u0142anie\nprawdziwego alfonsja\u0144skiego ducha, kt\u00f3rego idea\u0142: \u201eby\u0107 kartuzem\nw domu i aposto\u0142em na zewn\u0105trz\u201d11<\/sup><\/a>,\nw pe\u0142ni odpowiada\u0142 pragnieniom nowicjusza. \n<\/p>\n\n\n\n \nPodczas\nprocesu beatyfikacyjnego Klemensa o. J\u00f3zef Srna CSsR powiedzia\u0142, \u017ce\n\u201emi\u0142owa\u0142 [on] Alfonsa jak w\u0142asnego ojca \u2013 w stopniu\ndoskona\u0142ym\u201d12<\/sup><\/a>,\na Emmanuel Veith doda\u0142: \u201eCa\u0142a jego troska skierowana by\u0142a ku\npomno\u017ceniu kultu \u015bw. Alfonsa\u201d13<\/sup><\/a>.\nNatomiast Jan Pilat, ucze\u0144 Klemensa z czas\u00f3w wiede\u0144skich, zezna\u0142\nprzed trybuna\u0142em ko\u015bcielnym, \u017ce \u201eojciec Hofbauer zapali\u0142 w nim\nmi\u0142o\u015b\u0107 do Alfonsa i Zgromadzenia w spos\u00f3b tak \u017cywy, \u017ce tylko\ndzi\u0119ki tej mi\u0142o\u015bci m\u00f3g\u0142 przezwyci\u0119\u017cy\u0107 wszystkie przeszkody,\nkt\u00f3re napotka\u0142 w swoim powo\u0142aniu\u201d14<\/sup><\/a>.\nMo\u017cna zatem powiedzie\u0107, \u017ce \u201edziedzictwo duchowe Klemensa\nwype\u0142nione jest alfonsja\u0144skim aromatem\u201d15<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \n12\nlipca 1800 roku w d\u0142ugim li\u015bcie do prze\u0142o\u017conego generalnego o.\nPaw\u0142a Piotra Blasucciego Klemens przedstawi\u0142 najpierw opis trudnego\npo\u0142o\u017cenia Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Warszawie, a nast\u0119pnie\nzapewnia\u0142 o wielkiej mi\u0142o\u015bci i przywi\u0105zaniu wsp\u00f3\u0142braci ze\nwsp\u00f3lnoty \u015bw. Benona do Zgromadzenia i \u015bw. Alfonsa. Pisa\u0142 w\u00f3wczas\nm.in: \u201eWielk\u0105\nrado\u015bci\u0105 nape\u0142ni\u0142a nas wiadomo\u015b\u0107, \u017ce \u017cyciorys naszego\nczcigodnego Ojca [Alfonsa] jest ju\u017c w druku. Mam nadziej\u0119, i\u017c\nuka\u017ce si\u0119 wkr\u00f3tce tak\u017ce drugi tom tego dzie\u0142a. Chcieliby\u015bmy\nbardzo otrzyma\u0107 t\u0119 biografi\u0119 oraz inne dzie\u0142a naszego Ojca, z\nwyj\u0105tkiem jego Teologii\nmoralnej<\/em>,\nkt\u00f3r\u0105 ju\u017c posiadamy\u201d16<\/sup><\/a>.\nKilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej ponowi\u0142 pro\u015bb\u0119: \u201ePragniemy\nprzede wszystkim otrzyma\u0107 biografi\u0119 naszego Ojca, kt\u00f3ra jest w\ndruku, oraz prawdziw\u0105 jego podobizn\u0119 namalowan\u0105 na p\u0142\u00f3tnie.\nWstyd mi naprawd\u0119, \u017ce prawie nic nie mog\u0119 na ten temat powiedzie\u0107,\nczy to wsp\u00f3\u0142braciom, czy innym, kt\u00f3rzy mnie pytaj\u0105 o pocz\u0105tki,\nrozw\u00f3j i inne okoliczno\u015bci z historii naszego Instytutu\u201d17<\/sup><\/a>.\nA przy innej okazji, opisuj\u0105c prac\u0119 redemptoryst\u00f3w w Bukareszcie,\nzapewnia\u0142 o. Antonia Giattiniego: \u201eJa\nze swej strony, jak tylko mog\u0119, staram si\u0119 o powi\u0119kszanie czci\nnaszego Za\u0142o\u017cyciela: odprawiane s\u0105 prywatne nabo\u017ce\u0144stwa,\ndrukowane ksi\u0105\u017cki i obrazki, aby B\u00f3g by\u0142 uwielbiony poprzez cze\u015b\u0107\noddawan\u0105 Jego s\u0142udze, pod kt\u00f3rego opiek\u0105 walczymy\u201d18<\/sup><\/a>.\nBenonici mieli ju\u017c co prawda w Warszawie niekt\u00f3re publikacje\nZa\u0142o\u017cyciela, np. Nawiedzenia\nNaj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu i Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/em>,\nMi\u0142o\u015b\u0107\ndusz<\/em>,\nDzie\u0142a\ndogmatyczne przeciw heretykom19<\/sup><\/a><\/em>,\nale chcieli czyta\u0107 tak\u017ce\npozosta\u0142e jego dzie\u0142a. \n<\/p>\n\n\n\n \nNiestety,\nte pro\u015bby spotyka\u0142y si\u0119 z oboj\u0119tno\u015bci\u0105 redemptoryst\u00f3w we\nW\u0142oszech. W 1795 roku Klemens pisa\u0142 do o. genera\u0142a: \u201eProsi\u0142em o\nprzynajmniej 36 egzemplarzy oficjum w\u0142asnego Zgromadzenia, nast\u0119pnie\no wszystkie Konstytucje oraz dwa egzemplarze \u017cyciorysu naszego\nZa\u0142o\u017cyciela i Ojca\u201d20<\/sup><\/a>,\na pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej ze smutkiem skar\u017cy\u0142 si\u0119: \u201eMoi\nwsp\u00f3\u0142bracia bardzo si\u0119 dziwi\u0105 waszemu tak d\u0142ugiemu milczeniu.\nPowtarzaj\u0105 cz\u0119sto, i\u017c nie pojmuj\u0105, dlaczego w tak m\u0142odym jeszcze\nZgromadzeniu wida\u0107 tak wielk\u0105 oboj\u0119tno\u015b\u0107 i tak ma\u0142\u0105 trosk\u0119\nwsp\u00f3\u0142braci we W\u0142oszech o jego p\u00f3\u0142nocn\u0105 ga\u0142\u0105\u017a\u201d21<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nTroska\no przekazanie jak najwi\u0119cej informacji o \u015bw. Alfonsie wi\u0105za\u0142a si\u0119\nz trosk\u0105 o kleryk\u00f3w. \u201eJe\u017celi ukaza\u0142o si\u0119 jakie\u015b nowe\nopracowanie na temat naszego drogiego Ojca [Alfonsa], to prosz\u0119 nam\nto przys\u0142a\u0107 \u2013 zwraca\u0142 si\u0119 do o. Giattiniego. \u2013 Powiedziano\nnam, \u017ce istnieje r\u00f3wnie\u017c jego d\u0142u\u017cszy \u017cyciorys po \u0142acinie.\nNasi m\u0142odzi wsp\u00f3\u0142bracia, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 j\u0119zyka w\u0142oskiego,\n\u017cyczyliby sobie, aby \u017cyciorys ten by\u0142 obszerniejszy ni\u017c ten po\nw\u0142osku. Chc\u0105 oni wiedzie\u0107 wszystko dok\u0142adnie, bo s\u0105 to prawdziwi\nredemptory\u015bci. Opowiada\u0142em im du\u017co o naszym Ojcu i o ojcach\nw\u0142oskich\u201d22<\/sup><\/a>.\nNie wiadomo, czy przysz\u0142a jakakolwiek odpowied\u017a, poniewa\u017c kilka\nmiesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej Klemens powt\u00f3rnie zwraca\u0142 si\u0119 do tego samego\nojca: \u201eProsz\u0119 r\u00f3wnie\u017c pokornie, aby zebra\u0107 i wys\u0142a\u0107 dla\nnaszych student\u00f3w, je\u017celi jest co\u015b ciekawego na temat zmar\u0142ych\nojc\u00f3w i si\u00f3str z naszego Zgromadzenia. Nie wiedz\u0105 oni nic o\nwsp\u00f3\u0142braciach z Zgromadzenia, jak tylko to, co my im opowiemy\u201d23<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nOpr\u00f3cz\nksi\u0105\u017cek czy \u017cyciorysu Za\u0142o\u017cyciela Klemens usilnie doprasza\u0142 si\u0119\n\u2013 najpierw w li\u015bcie z 1800 roku \u2013 o przes\u0142anie tak\u017ce podobizny\n\u015bw. Alfonsa, jednak bezskutecznie. Ponowi\u0142 pro\u015bb\u0119 pi\u0119\u0107 lat\np\u00f3\u017aniej: \u201eProsz\u0119 tak\u017ce, aby \u2013 je\u017celi to mo\u017cliwe \u2013 wys\u0142a\u0142\nmi ojciec [Antonio Giattini] jakie\u015b obrazy \u015bw. Alfonsa, malowane na\np\u0142\u00f3tnie, niezbyt du\u017ce\u201d24<\/sup><\/a>.\nNie wiadomo, czy pro\u015bba zosta\u0142a w ko\u0144cu wys\u0142uchana. \n<\/p>\n\n\n\n \nNic\ndziwnego, \u017ce w kolejnym li\u015bcie Klemens pisa\u0142 o redemptorystach w\nWarszawie: \u201eMy zapomniani synowie (\u2026) nie mamy \u017cadnych\nwiadomo\u015bci na temat Czcigodnego Ojca i naszych wsp\u00f3\u0142braci we\nW\u0142oszech\u201d25<\/sup><\/a>.\nPomimo tych trudno\u015bci si\u0119 nie zra\u017ca\u0142. Mi\u0142o\u015b\u0107 do Za\u0142o\u017cyciela\nnigdy w nim nie zgas\u0142a i potrafi\u0142 zara\u017ca\u0107 ni\u0105 kolejnych\nwsp\u00f3\u0142braci. \n<\/p>\n\n\n\n \nW\nli\u015bcie z 26 lipca 1796 roku z satysfakcj\u0105 pisa\u0142: \u201eDekret o\nrozpocz\u0119ciu procesu beatyfikacyjnego i kanonizacyjnego naszego\nCzcigodnego Ojca Alfonsa nape\u0142ni\u0142 nas nieopisan\u0105 rado\u015bci\u0105,\ndlatego, aby podzi\u0119kowa\u0107 Bogu, od\u015bpiewali\u015bmy natychmiast\nuroczyste Te\nDeum<\/em>\nlaudamus<\/em>\u201d26<\/sup><\/a>.\nRado\u015b\u0107 redemptoryst\u00f3w warszawskich by\u0142a tak wielka, \u017ce byli\ngotowi zrezygnowa\u0107 z druku brewiarzy, a pieni\u0105dze przeznaczy\u0107 na\npokrycie koszt\u00f3w beatyfikacji: \u201eNie chcemy wydawa\u0107 teraz\npieni\u0119dzy na drukowanie [brewiarza i msza\u0142u z tekstami w\u0142asnymi];\nwolimy je wys\u0142a\u0107 na beatyfikacj\u0119 naszego tak wielce umi\u0142owanego\nOjca [Alfonsa], ni\u017c przeznaczy\u0107 je na druk. Kiedy b\u0119dzie on ju\u017c\nwyniesiony do godno\u015bci o\u0142tarzy, w\u00f3wczas wydamy te rzeczy,\nw\u0142\u0105czaj\u0105c Oficjum naszego Czcigodnego Ojca\u201d27<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nPo\n22 latach, ju\u017c jako wikariusz generalny Zgromadzenia za Alpami,\nKlemens osobi\u015bcie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do papie\u017ca Piusa VII: \u201eZaalpejscy\nredemptory\u015bci prosz\u0105, aby t\u0105 sam\u0105 Apostolsk\u0105 W\u0142adz\u0105 zaliczono\ngo [Alfonsa Liguori] w poczet \u015bwi\u0119tych w niebie, oraz aby by\u0142\nukazany i polecany jako przyk\u0142ad ca\u0142emu \u015bwiatu. Zgromadzenie\npragnie ukazywa\u0107 w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b cze\u015b\u0107 i chwa\u0142\u0119, jakie\nokazano jego b\u0142ogos\u0142awionemu Ojcu i Za\u0142o\u017cycielowi. We wzro\u015bcie\ntej czci owo Zgromadzenie znajduje pocieszenie na wygnaniu i w tym\nsamym czasie z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 oczekuje owoc\u00f3w jego [Alfonsa]\nwstawiennictwa przed Bogiem. Jak o tym \u015bwiadczy wyznawanie wiary,\nnic nie przyczynia si\u0119 do wzrostu Ko\u015bcio\u0142a tak, jak rado\u015b\u0107 z\nobecno\u015bci \u015bwi\u0119tych, gdy\u017c chwa\u0142\u0105 Ko\u015bcio\u0142a s\u0105 jego \u015bwi\u0119ci.\n(\u2026) Ponadto, potrzeby Ko\u015bcio\u0142a i z\u0142o, kt\u00f3re niszczy wiar\u0119 i\njej jedno\u015b\u0107, wydaj\u0105 si\u0119 wo\u0142a\u0107 o nowego or\u0119downika do Bo\u017cego\nMi\u0142osierdzia (\u2026) Bo\u017ca\nOpatrzno\u015b\u0107 tak zrz\u0105dzi\u0142a, \u017ce darowuje nam wci\u0105\u017c nowych\nor\u0119downik\u00f3w. Czasami wydaje si\u0119, \u017ce w Bo\u017cym Ko\u015bciele\nor\u0119downictwo tych nowych \u015bwi\u0119tych jest bardziej skuteczne w\nodpowiednich porach i miejscach\u201d28<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nTo\u017csamo\u015b\u0107\nredemptorysty wyra\u017ca\u0142a si\u0119 zatem u Klemensa w mi\u0142o\u015bci i czci do\nza\u0142o\u017cyciela \u015bw. Alfonsa Liguoriego oraz w przywi\u0105zaniu do\nZgromadzenia. Niestety, na samym pocz\u0105tku jego drogi zakonnej\nzdarzy\u0142a si\u0119 niefortunna sytuacja. Ot\u00f3\u017c w roku 1784 Klemens\nHofbauer i Tadeusz H\u00fcbl wst\u0105pili w Rzymie do \u201eniew\u0142a\u015bciwej\u201d\nga\u0142\u0119zi Zgromadzenia29<\/sup><\/a>!\nOd czterech lat istnia\u0142 bowiem rozdzia\u0142 mi\u0119dzy domami w Kr\u00f3lestwie\nNeapolu a domami w Pa\u0144stwie Ko\u015bcielnym. Jego powodem by\u0142o\nRegolamento<\/em>.\nZa\u0142o\u017cyciel Alfons Liguori \u017cy\u0142 w Pagani; prze\u0142o\u017conym generalnym\nklasztor\u00f3w w Pa\u0144stwie Ko\u015bcielnym by\u0142 o. Francesco De Paola, kt\u00f3ry\ndba\u0142 o niezale\u017cno\u015b\u0107 kierowanych przez niego wsp\u00f3lnot od wsp\u00f3lnot\nw Kr\u00f3lestwie Neapolu. Dlatego w\u0142a\u015bnie Klemens i Tadeusz nigdy nie\nspotkali si\u0119 z Alfonsem Liguorim30<\/sup><\/a>.\nJednak gdy nowo wy\u015bwi\u0119ceni kap\u0142ani wyruszyli w kierunku wschodnim,\nmieli \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce aby by\u0107 autentycznym redemptoryst\u0105, nale\u017cy\npodtrzymywa\u0107 jedno\u015b\u0107 ze swym Zgromadzeniem niezale\u017cnie od\nistniej\u0105cych w nim podzia\u0142\u00f3w. Owa jedno\u015b\u0107 mog\u0142a si\u0119 wyra\u017ca\u0107\nna r\u00f3\u017cne sposoby. Jednym z nich by\u0142o przestrzeganie Regu\u0142y. \n<\/p>\n\n\n\n \nProblemy,\njakie si\u0119 w tym wzgl\u0119dzie pojawi\u0142y, dotyczy\u0142y sposobu wype\u0142niania\nwszystkich jej zalece\u0144 w nowym miejscu pracy apostolskiej, w innym\nkraju czy wr\u0119cz w innej rzeczywisto\u015bci kulturowej. \n<\/p>\n\n\n\n \n14\nlipca 1801 roku o. Blasucci, prze\u0142o\u017cony generalny, wys\u0142a\u0142 do\nwsp\u00f3lnoty \u015bw. Benona list, w kt\u00f3rym zamie\u015bci\u0142 wiele krytycznych\nuwag na temat organizacji \u017cycia zakonnego i dzia\u0142alno\u015bci\nredemptoryst\u00f3w w Warszawie. Wyra\u017ca\u0142 obawy, czy na plac\u00f3wce\nprzestrzegana jest regu\u0142a zakonna. W odpowiedzi Klemens do\u015b\u0107\nszczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142 porz\u0105dek ka\u017cdego dnia: \n<\/p>\n\n\n\n \n\u201eNajprzewielebniejszy\nOjcze! Dnia 1 sierpnia\notrzyma\u0142em list Czcigodnego Ojca wys\u0142any z Pagani 14 lipca. Jeszcze\ntego samego dnia przeczyta\u0142em ten list ca\u0142ej wsp\u00f3lnocie, kt\u00f3ra z\nnale\u017cn\u0105 czci\u0105 i pokor\u0105, a zarazem z rado\u015bci\u0105 przyj\u0119\u0142a\nojcowskie napomnienia i uwagi. Gdy idzie o spos\u00f3b \u017cycia, to\npor\u00f3wnuj\u0105c go z prowadzonym przez Was, Przewielebni Ojcowie,\nstwierdzam, \u017ce z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami u nas jest on taki sam.<\/p>\n\n\n\n \nSpoczynek nocny trwa siedem\ngodzin, natomiast w ci\u0105gu dnia nikt z nas nie \u015bpi, nawet przez p\u00f3\u0142\ngodziny. Spowodowane to jest klimatem i zwyczajami mieszka\u0144c\u00f3w\nP\u00f3\u0142nocy. Budzi\u0142oby to wielkie zdziwienie, gdyby kto\u015b wprowadzi\u0142\nten zwyczaj w tych okolicach. Sta\u0142oby si\u0119 to powodem zgorszenia i\nnarazi\u0142oby wsp\u00f3lnot\u0119 na drwiny. By\u0142aby ona uwa\u017cana za ospa\u0142\u0105 i\nstraci\u0142aby ca\u0142y szacunek. R\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d ludzi \u015bwieckich nie ma\nzwyczaju, aby spa\u0107 w ci\u0105gu dnia, nawet podczas letnich upa\u0142\u00f3w.\nDlatego te\u017c \u017cadna wsp\u00f3lnota nie odwa\u017cy\u0142a si\u0119 wprowadzi\u0107 tego\nzwyczaju, jak to wynika z do\u015bwiadczenia i powszechnej praktyki.<\/p>\n\n\n\n \nWszyscy\nbudzeni s\u0105 o tej samej porze przez jednego z braci. P\u00f3\u0142 godziny po\npobudce wszyscy gromadz\u0105 si\u0119 w ch\u00f3rze na wsp\u00f3lne rozmy\u015blanie. Po\npo\u0142udniu ka\u017cdy odprawia prywatnie w swoim pokoju czytanie duchowne.\nW ko\u0144cu, po zachodzie s\u0142o\u0144ca, mamy ponownie w ch\u00f3rze wsp\u00f3lne\nrozmy\u015blanie. Codziennie robimy rachunek sumienia przed obiadem i\nwieczorem przed cisz\u0105 nocn\u0105. Codziennie odmawiany jest r\u00f3\u017caniec i\nodprawiane jest nawiedzenie Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu i Naj\u015bwi\u0119tszej\nMaryi Panny. R\u00f3wno\u015b\u0107 wszystkich bez wyj\u0105tku z pomoc\u0105 Bo\u017c\u0105 jest\n\u015bci\u015ble przestrzegana. Wyj\u0105tek maj\u0105 jedynie chorzy. Co miesi\u0105c\nodprawiamy jednodniowe rekolekcje, a raz w roku dziesi\u0119ciodniowe. Co\ntydzie\u0144 g\u0142oszone s\u0105 konferencje na tematy ascetyczne, teologiczne\ni liturgiczne oraz odbywa si\u0119 oskar\u017cenie publiczne. W sobot\u0119\ng\u0142oszone s\u0105 konferencje na temat post\u0119pu na drodze cn\u00f3t\nchrze\u015bcija\u0144skich. Praktyki pokutne, tak wewn\u0119trzne, jak i\nzewn\u0119trzne, przepisane przez Regu\u0142\u0119, jak r\u00f3wnie\u017c wszystkie inne\n\u0107wiczenia, s\u0105 wype\u0142niane skrupulatnie. Do tego dochodz\u0105 jeszcze\npewne sprawy, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 nieco inne ni\u017c u Was, a kt\u00f3re\nwynikaj\u0105 z odmiennych uwarunkowa\u0144 czasowych, terytorialnych i\nnarodowo\u015bciowych. Nie mo\u017cna tutaj jednak m\u00f3wi\u0107 o odchodzeniu od\nRegu\u0142y, ale o jej adaptacji do miejscowych warunk\u00f3w oraz wyzwa\u0144\nduszpasterskich\u201d31<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nNast\u0119pnie\nKlemens opisuje poszczeg\u00f3lne punkty dzia\u0142alno\u015bci duszpasterskiej\nbenonit\u00f3w, akcentuj\u0105c to, co dla pracy misyjnej redemptoryst\u00f3w\njest najistotniejsze: g\u0142oszenie kaza\u0144 i sprawowanie sakramentu\nEucharystii oraz spowiedzi. Zapewnia, \u017ce zarzut zbyt cz\u0119stych kaza\u0144\njest nies\u0142uszny, poniewa\u017c \u201emusz\u0105 one zast\u0105pi\u0107 misje, kt\u00f3re\nzosta\u0142y zakazane przez rz\u0105d i nie mo\u017cna ich g\u0142osi\u0107 bez wyra\u017anego\nzezwolenia w\u0142adz pa\u0144stwowych\u201d32<\/sup><\/a>.\nCo wi\u0119cej, zapewnia, \u017ce \u201ezwyczaj g\u0142oszenia cz\u0119stych kaza\u0144,\nkatechez, homilii i poucze\u0144, kt\u00f3rych s\u0142awa dotar\u0142a do Rosji, do\nMoskwy, a nawet na Syberi\u0119, odnosi niewiarygodne sukcesy. S\u0142uchacze\nnie tylko nie czuj\u0105 \u017cadnego znu\u017cenia, lecz wr\u0119cz przeciwnie,\nstaj\u0105 si\u0119 coraz bardziej i bardziej przyjaci\u00f3\u0142mi s\u0142owa Bo\u017cego.\nOpr\u00f3cz tego spiesz\u0105 nie tylko mieszka\u0144cy Warszawy czy te\u017c\nmieszka\u0144cy miast s\u0105siednich, aby s\u0142ucha\u0107 s\u0142owa Bo\u017cego, ale\nprzychodz\u0105 r\u00f3wnie\u017c wierni z odleg\u0142ych okolic, kt\u00f3rzy pozostaj\u0105\ntrzy, pi\u0119\u0107 albo osiem dni, przyjmuj\u0105 sakramenty \u015bwi\u0119te i\nwzmocnieni \u0142ask\u0105 Bo\u017c\u0105 powracaj\u0105 do domu\u201d33<\/sup><\/a>.\nDodaje, \u017ce \u201erzadko mija dzie\u0144, aby kto\u015b nie spowiada\u0142 si\u0119 z\nca\u0142ego \u017cycia dla naprawienia spowiedzi niewa\u017cnych lub\n\u015bwi\u0119tokradzkich\u201d34<\/sup><\/a>.\nDlatego Klemens ze spokojem podsumowuje: \u201eZ tego, co napisa\u0142em,\nmo\u017cesz, Czcigodny Ojcze, \u0142atwo zobaczy\u0107, w jakich sprawach\nodeszli\u015bmy od waszego chwalebnego i starego zwyczaju, ale ze wzgl\u0119du\nna konieczno\u015b\u0107 dostosowania si\u0119 do warunk\u00f3w i potrzeb miejsca i\nczasu. Nie opuszczamy nic z tego, co przepisuje Regu\u0142a\u201d35<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nW\npodobny spos\u00f3b Hofbauer sformu\u0142owa\u0142 sprawozdanie do Kurii\nBiskupiej w Warszawie 25 kwietnia 1800 roku. \u201eJe\u017celi chodzi o\nzachowywanie regu\u0142y i dyscypliny \u2013 pisa\u0142 w podsumowaniu \u2013 to\nuwa\u017cam, i\u017c mo\u017cna powiedzie\u0107 ze spokojem sumienia, \u017ce w tym\nwzgl\u0119dzie nie mo\u017ce nic zarzuci\u0107 \u017cadnemu ze swoich podw\u0142adnych;\nma raczej powody, aby si\u0119 cieszy\u0107 i dzi\u0119kowa\u0107 Bogu za tak wielk\u0105\n\u0142ask\u0119 i za swoich wsp\u00f3\u0142braci. Je\u017celi nawet niekt\u00f3rzy, z powodu\nludzkiej s\u0142abo\u015bci, pope\u0142ni\u0105 jakie\u015b wykroczenia przeciwko\nobserwancji zakonnej, to w wi\u0119kszo\u015bci jest to niezamierzone i\ndotyczy spraw ma\u0142o istotnych. Ponadto s\u0105 oni zawsze uczciwi i\nszczerze przyznaj\u0105 si\u0119 do swoich b\u0142\u0119d\u00f3w podczas tygodniowego\nrachunku sumienia\u201d36<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nGdy\nKlemens rozpocz\u0105\u0142 podr\u00f3\u017ce zagraniczne celem za\u0142o\u017cenia nowych\nfundacji w Europie Zachodniej, Zarz\u0105d generalny ponownie dopytywa\u0142\nsi\u0119 o rzetelne przestrzeganie regu\u0142y redemptorystowskiej. Klemens\nzapewnia\u0142 tym razem o. Miko\u0142aja Mansionego, prze\u0142o\u017conego\ngeneralnego, pisz\u0105c o pracy redemptoryst\u00f3w w Szwajcarii: \u201eJestem\npewny co do wiernego zachowywania regu\u0142y przez tamtejsz\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119,\nponiewa\u017c ojciec rektor Passerat jest cz\u0142owiekiem wymagaj\u0105cym, a\njednocze\u015bnie \u0142agodnym i dobrym. Potrafi on tak po\u0142\u0105czy\u0107 dobro\u0107\nmatki z surowo\u015bci\u0105 ojca, \u017ce jednocze\u015bnie budzi strach i jest\nkochany. Przeka\u017c\u0119 mu adres Czcigodnego Ojca, aby m\u00f3g\u0142 on\nosobi\u015bcie z\u0142o\u017cy\u0107 relacj\u0119 na temat swojej wsp\u00f3lnoty\u201d37<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nNiestety,\nnie zawsze dawano wiar\u0119 s\u0142owom \u015bw. Klemensa. Zarzucano mu,\nzw\u0142aszcza podczas wizytacji w Warszawie, \u017ce nie wype\u0142nia\ncharyzmatu Zgromadzenia oraz \u017ce zmienia regu\u0142\u0119 zakonn\u0105. W takich\nmomentach ujawnia\u0142 si\u0119 porywczy i gwa\u0142towny charakter Hofbauera,\nkt\u00f3ry nie mia\u0142 w\u00f3wczas opor\u00f3w u\u017cywa\u0107 mocniejszych argument\u00f3w:\n\u201eNie znacie geografii i my\u015blicie, \u017ce w Niemczech i w Polsce\nwszystko jest tak samo jak we W\u0142oszech. Wstyd mi za was przed\nnaszymi m\u0142odymi wsp\u00f3\u0142bra\u0107mi\u201d38<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nWi\u0119\u017a\nze \u015bw. Alfonsem Liguorim i Zgromadzeniem Redemptoryst\u00f3w \u015bw.\nKlemens dobitnie po\u015bwiadczy\u0142 pod koniec swojego \u017cycia. Jesieni\u0105\n1818 roku komisja ko\u015bcielno-rz\u0105dowa dokona\u0142a rewizji w jego\nmieszkaniu w Wiedniu i w rezultacie postawi\u0142a go przed wyborem\nwyst\u0105pienia ze Zgromadzenia lub opuszczenia kraju. Odrzuci\u0142 t\u0119\npierwsz\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. W li\u015bcie do arcybiskupa Wiednia Zygmunta\nAntoniego Hohenwarta Klemens wyja\u015bnia\u0142 przyczyny swojej decyzji i\nprosi\u0142 o wstawiennictwo u cesarza. Pisa\u0142: \u201ePoniewa\u017c\nw czasie ca\u0142ego mojego pobytu tutaj jako kap\u0142an oddawa\u0142em si\u0119\njedynie wype\u0142nianiu kap\u0142a\u0144skich obowi\u0105zk\u00f3w wed\u0142ug norm\notrzymanych od Waszej Ksi\u0105\u017c\u0119cej Mo\u015bci i nigdy nie pr\u00f3bowa\u0142em\nza\u0142o\u017cy\u0107 domu Zgromadzenia na terenie cesarstwa austriackiego,\ndlatego nie uwa\u017cam, abym dopu\u015bci\u0142 si\u0119 z\u0142amania tutejszego prawa\nprzez to, \u017ce w wymianie korespondencji z moimi rozproszonymi po\nwyp\u0119dzeniu z Warszawy [wsp\u00f3\u0142bra\u0107mi] na skutek francuskiej\nprzemocy pisa\u0142em o ich dzia\u0142alno\u015bci oraz sprawach duchowych\u201d39<\/sup><\/a>.\nDzia\u0142o si\u0119 to rok przed \u015bmierci\u0105 Klemensa. Po raz pierwszy w\n\u017cyciu stan\u0105\u0142 przed tak powa\u017cnym dylematem. Jednak ani przez\nchwil\u0119 nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci: wola\u0142\nby\u0107 wyp\u0119dzony z w\u0142asnej ojczyzny,\nni\u017c opu\u015bci\u0107 Zgromadzenie.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nW\nprocesie beatyfikacyjnym o. de Held zezna\u0142, \u017ce \u201eO. Hofbauer\nposiada\u0142 tak\u0105 zdolno\u015b\u0107 przekazywania im mi\u0142o\u015bci do\nZgromadzenia, \u017ce nic nie potrafi\u0142o zdusi\u0107 ich wiary\u201d40<\/sup><\/a>.\nTo,\n\u017ce dzie\u0142o \u015bw. Alfonsa nie tylko przetrwa\u0142o poza Itali\u0105, ale\nrozprzestrzeni\u0142o si\u0119 na inne kraje, jest niew\u0105tpliwie zas\u0142ug\u0105\n\u015bw. Klemensa. Jean Hofer tak podsumowuje jego zaanga\u017cowanie:\n\u201e\u015aledz\u0105c historyczn\u0105 ewolucj\u0119 Zgromadzenia we wsp\u00f3\u0142czesnej\njego postaci, dochodzi si\u0119 do wniosku, \u017ce bez \u015bw. Klemensa i jego\ndzia\u0142alno\u015bci Zgromadzenie ju\u017c dawno podzieli\u0142oby los wielu ma\u0142ych\nzgromadze\u0144 istniej\u0105cych w XVIII wieku, kt\u00f3rych dzi\u015b nie zna si\u0119\nnawet z nazwy\u201d41<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nII. Wi\u0119\u017a ze Zgromadzeniem\nprzez podtrzymywanie kontakt\u00f3w z prze\u0142o\u017conymi<\/strong><\/p>\n\n\n\n \n19 marca\n1785 roku Klemens Hofbauer i Tadeusz H\u00fcbl\nz\u0142o\u017cyli swoj\u0105 pierwsz\u0105 profesj\u0119 zakonn\u0105. Ich formacja\nredemptorystowska by\u0142a jednak bardzo kr\u00f3tka. Od momentu wst\u0105pienia\ndo nowicjatu (pa\u017adziernik 1784), przez z\u0142o\u017cenie \u015blub\u00f3w i\nprzyj\u0119cie \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich, do wyruszenia w kierunku\np\u00f3\u0142nocno-wschodniej Europy min\u0105\u0142 zaledwie rok. Co prawda podczas\npierwszej podr\u00f3\u017cy po przyj\u0119ciu \u015bwi\u0119ce\u0144 uzupe\u0142nili studia w\nWiedniu, ale i tak by\u0142 to zdecydowanie kr\u00f3tszy czas formacji ni\u017c u\ninnych zakonnik\u00f3w. Jednak w tym kr\u00f3tkim okresie Klemens, jak si\u0119\nwkr\u00f3tce okaza\u0142o, doskonale przyswoi\u0142 sobie idea\u0142y Zgromadzenia i\nmocno si\u0119 z nimi uto\u017csami\u0142. \n<\/p>\n\n\n\n \nGdy nowo\nwy\u015bwi\u0119ceni przyjaciele opuszczali Itali\u0119, raczej nie domy\u015blali\nsi\u0119, jak zako\u0144czy si\u0119 ich pierwsza podr\u00f3\u017c apostolska. Po\nprzybyciu do Wiednia szukali mo\u017cliwo\u015bci fundacji w Austrii. Zadanie\nokaza\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe do wykonania w kraju, w kt\u00f3rym J\u00f3zef II\nzamyka\u0142 klasztory i znosi\u0142 wsp\u00f3lnoty zakonne. Postanowili w\u00f3wczas\nwyruszy\u0107 bardziej na p\u00f3\u0142noc, my\u015bl\u0105c o dzisiejszej Litwie czy\n\u0141otwie. Po drodze zawitali do Warszawy. Usilne pro\u015bby mieszkaj\u0105cych\nw tym mie\u015bcie Niemc\u00f3w oraz kr\u00f3lewskie zezwolenie na przej\u0119cie\nma\u0142ego ko\u015bcio\u0142a przy Rynku Nowego Miasta sprawi\u0142y, \u017ce podj\u0119li\nsi\u0119 tej pracy. Tak oto ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Benona sta\u0142 si\u0119 pierwszym\nmiejscem\napostolskiego dzia\u0142ania Klemensa i pierwsz\u0105 fundacj\u0105\nredemptoryst\u00f3w poza W\u0142ochami42<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nHofbauer\nmia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce cokolwiek b\u0119dzie czyni\u0142 na nowej plac\u00f3wce,\nmusi to konsultowa\u0107 z Zarz\u0105dem generalnym. Mimo to wkr\u00f3tce\npop\u0142yn\u0119\u0142y uwagi z Rzymu dotycz\u0105ce \u017cycia zakonnego pozaalpejskiej\nwsp\u00f3lnoty. Podlega\u0142a ona ga\u0142\u0119zi Zgromadzenia na terenie Pa\u0144stwa\nKo\u015bcielnego, kt\u00f3rej prze\u0142o\u017conym by\u0142 o. Francesco De Paola43<\/sup><\/a>.\nPo opuszczeniu W\u0142och Klemens pozostawa\u0142 z nim w\nregularnym kontakcie listowym44<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nDla\ngenera\u0142a De Paoli g\u0142\u00f3wnym problemem by\u0142a sprawa zachowania\nregu\u0142y. W Warszawie Klemens posiada\u0142 jej w\u0142oski tekst wydany w\n1782 roku, zgodny z \u0142aci\u0144skim zatwierdzonym przez papie\u017ca\nBenedykta XIV. Wkr\u00f3tce jednak wyda\u0142 tzw. \u201eRegu\u0142\u0119 warszawsk\u0105\u201d,\na p\u00f3\u017aniej \u201eDodatek\u201d do niej, kt\u00f3ry zawiera\u0142 wzmianki o\nduszpasterstwie parafialnym oraz dzia\u0142alno\u015bci\nopieku\u0144czo-wychowawczej. Cho\u0107 \u201eRegu\u0142a warszawska\u201d zawiera\u0142a\nzapis, i\u017c g\u0142oszenie misji ludowych jest g\u0142\u00f3wnym zadaniem\nredemptoryst\u00f3w, jednak tam, gdzie ten rodzaj dzia\u0142alno\u015bci jest\nniemo\u017cliwy, zasadniczym ich zadaniem mia\u0142o by\u0107 kszta\u0142cenie i\nwychowywanie ubogiej m\u0142odzie\u017cy. W\u0142a\u015bnie ten zapis wzbudzi\u0142\nniepok\u00f3j cz\u0142onk\u00f3w Zarz\u0105du generalnego w Rzymie45<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nW\u0105tpliwo\u015bci\ndotycz\u0105ce zachowania regu\u0142y i nowatorskiej dzia\u0142alno\u015bci\nredemptoryst\u00f3w w Warszawie mia\u0142 tak\u017ce nast\u0119pca o. De Paoli, o.\nPawe\u0142 Blasucci. Za jego prze\u0142o\u017ce\u0144stwa mno\u017cy\u0142y si\u0119 podejrzenia\ni nieporozumienia wobec redemptoryst\u00f3w \u017cyj\u0105cych w tak odmiennej\nrzeczywisto\u015bci politycznej i ko\u015bcielnej jak Polska. W\u0142osi nie\nrozumieli, \u017ce Klemens reprezentowa\u0142 zupe\u0142nie inne dziedzictwo\nkulturowe. Mia\u0142 te\u017c do\u015bwiadczenie \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego,\npustelniczego i kap\u0142a\u0144skiego uwarunkowanego trudn\u0105 sytuacj\u0105\nKo\u015bcio\u0142a w Austrii. Dodatkowo w mi\u0119dzyczasie uleg\u0142y zmianie\nstruktury \u017cycia wsp\u00f3lnotowego oraz formy apostolatu. Na pewno\nczynnikiem niesprzyjaj\u0105cym porozumieniu by\u0142 zbyt kr\u00f3tki pobyt\nKlemensa we W\u0142oszech. O. Izydor Leggio, konsultor generalny,\nzarzuci\u0142 mu nawet: \u201eNie zrozumia\u0142e\u015b ducha Zgromadzenia. Nie\nmog\u0142e\u015b go zdoby\u0107, poniewa\u017c by\u0142e\u015b zbyt kr\u00f3tko mi\u0119dzy nami\u201d46<\/sup><\/a>.\nGenera\u0142 Blasucci z kolei pisa\u0142 do wsp\u00f3\u0142braci z domu\n\u015bw. Benona w Warszawie: \u201e\u0141atwo\nmo\u017cna dostrzec w waszym domu styl \u017cycia nie po\u00addobny, owszem\nprzeciwny praktyce naszych poprzednik\u00f3w trwaj\u0105cej przez 70 lat, a\nkt\u00f3r\u0105 zawiera regu\u0142a \u017cycia naszych wsp\u00f3\u0142braci w Italii,\npa\u0144stwie ko\u015bcielnym w Ka\u00adlabrii i kr\u00f3lestwie Sycylii.\nDlatego uwa\u017cam za konieczne, by\u015bcie\npoznali wszystkie nasze dzienne zaj\u0119cia zar\u00f3wno te, kt\u00f3re si\u0119\nodnosz\u0105 do roz\u00adwoju naszego ducha, jak i te maj\u0105ce na celu\nzbawienie dusz. Dalej, aby\u015bcie poznali, jak winno wygl\u0105da\u0107 \u017cycie\ncz\u0142onka Zgromadzenia, i mogli je por\u00f3wna\u0107 ze zmianami, kt\u00f3re\nwprowadzili\u015bcie, oraz dostosowa\u0107 si\u0119 do stylu \u017cycia ca\u0142ego\nInstytutu. Chodzi o styl \u017cycia Za\u0142o\u017cyciela Alfonsa de Ligu\u00adori,\nkt\u00f3ry je prowadzi\u0142 przez 55 lat, a kt\u00f3re przeka\u00adza\u0142 i zaleci\u0142\nswoim uczniom, by nim \u017cyli w ka\u017cdym domu zgodnie z Regu\u0142\u0105\u201d47<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nJednak\nnawet po\u015br\u00f3d silnych napi\u0119\u0107 i r\u00f3\u017cnic zda\u0144 czy niezgodnych z\nprawd\u0105 zarzut\u00f3w aposto\u0142 Warszawy i Wiednia przez ca\u0142e \u017cycie\npozosta\u0142 wierny Zgromadzeniu i nigdy nie zaprzesta\u0142 kontakt\u00f3w z\nprze\u0142o\u017conymi z Rzymu. W li\u015bcie do o. J\u00f3zefa Cardonego, sekretarza\nKapitu\u0142y Generalnej obraduj\u0105cej w Pagani od 1 marca do 23 kwietnia\n1793 roku, wyra\u017ca\u0142 rado\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty \u015bw. Benona z powodu wyboru\nnowego genera\u0142a, o. Piotra Paw\u0142a Blasucciego, i \u2013 przy okazji \u2013\nz ponownego zjednoczenia Zgromadzenia. \u201eW\u015br\u00f3d serdecznych \u017cycze\u0144\ni wyraz\u00f3w rado\u015bci z okazji zako\u0144czonych z takim sukcesem obrad\nKapitu\u0142y, wyboru Przewielebnego Ojca na Prze\u0142o\u017conego Generalnego i\nzako\u0144czenia smutnego rozdzia\u0142u rzymskiej i neapolita\u0144skiej ga\u0142\u0119zi\nZgromadzenia, prosz\u0119 nie zapomnie\u0107 o gratulacjach p\u0142yn\u0105cych od\nnaszej wsp\u00f3lnoty. Na dow\u00f3d tego przyrzekamy pokornie Czcigodnemu\nOjca, ja oraz ojcowie i bracia, kt\u00f3rzy tworz\u0105 tutejsz\u0105 rodzin\u0105\n\u015bw. Benona, ca\u0142kowite pos\u0142usze\u0144stwo i prosimy o \u015bwi\u0119te\nb\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo\u201d48<\/sup><\/a>.\nW innym miejscu to samo wydarzenie podsumowuje: \u201eNatychmiast po\nMszy \u015bwi\u0119tej od\u015bpiewali\u015bmy Te Deum<\/em>,\njako wyraz naszej wdzi\u0119czno\u015bci za szcz\u0119\u015bliwy wyb\u00f3r nowego\nGenera\u0142a i tak d\u0142ugo oczekiwane zjednoczenie Zgromadzenia; oby B\u00f3g\nto zjednoczenie umacnia\u0142 i obdarza\u0142 licznymi wsp\u00f3\u0142pracownikami\u201d49<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nW li\u015bcie\ndo o. genera\u0142a Blasucciego z 12 czerwca 1800 roku z kolei Klemens\nprzedstawia trudne po\u0142o\u017cenie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego pod rz\u0105dami\npruskimi i wielki upadek obyczaj\u00f3w w Warszawie. Zapewnia o wielkiej\nmi\u0142o\u015bci i przywi\u0105zaniu wsp\u00f3\u0142braci ze wsp\u00f3lnoty \u015bw. Benona do\nZgromadzenia. Wyja\u015bnia, \u017ce tak rozleg\u0142y i nietypowy dla\nredemptoryst\u00f3w apostolat podyktowany jest potrzebami duszpasterskimi\ni \u017ce nie jest to odej\u015bciem od Regu\u0142y Zgromadzenia, ale jej\nadaptacj\u0105 do miejscowych warunk\u00f3w. \u201ePolityczny re\u017cim [w\nWarszawie] zakaza\u0142 bowiem surowo wszystkim zakonnikom jakiejkolwiek\nwymiany korespondencji z prze\u0142o\u017conymi spoza kr\u00f3lestwa. Wszyscy\nzakonnicy poddani zostali pod jurysdykcj\u0119 biskup\u00f3w do tego stopnia,\n\u017ce \u017cadnemu Zgromadzeniu nie wolno jest przenie\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142brata z\njednego domu do innego w ramach tej samej prowincji bez wyra\u017anej\nzgody biskupa. Dlatego w przysz\u0142o\u015bci b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 kontaktowa\u0107 si\u0119\nOjcem tylko okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105, \u015bwiadom gro\u017c\u0105cego mi\nniebezpiecze\u0144stwa. Oczekuj\u0119 od Czcigodnego Ojca porady, co w takich\nokoliczno\u015bciach nale\u017cy czyni\u0107\u201d50<\/sup><\/a>\n\u2013 pisa\u0142. \n<\/p>\n\n\n\n \nW kolejnym\nli\u015bcie (z 1 pa\u017adziernika 1801) potwierdzi\u0142, \u017ce mimo politycznych\ntrudno\u015bci i zastraszania zakonnik\u00f3w przez w\u0142adze pa\u0144stwowe nie\nmaj\u0105 zamiaru zrywa\u0107 wi\u0119zi z prze\u0142o\u017conymi. \u201eGdyby\u015bmy nie\nprzylgn\u0119li wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 serca do Zgromadzenia Naj\u015bwi\u0119tszego\nOdkupiciela, nie zachowywaliby\u015bmy si\u0119 inaczej ni\u017c inne wsp\u00f3lnoty\nklasztorne \u017cyj\u0105ce pod obecnym rz\u0105dem, kt\u00f3rym tak\u017ce zabroniono\npod surowymi karami jakichkolwiek kontakt\u00f3w z ich prze\u0142o\u017conymi\ngeneralnymi. My jednak, mimo zakazu i mimo obawy przed kar\u0105, jaka na\nnas mo\u017ce spa\u015b\u0107 w przypadku wykrycia, zawsze taki kontakt\nutrzymywali\u015bmy i nadal b\u0119dziemy go utrzymywa\u0107\u201d51<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nW do\u015b\u0107\nd\u0142ugim li\u015bcie Klemens odpowiada w zasadzie na kolejne zarzuty,\nkt\u00f3re skierowa\u0142 do niego prze\u0142o\u017cony generalny. \u201eGdy idzie o\npor\u00f3wnanie sposobu \u017cycia, to zestawiaj\u0105c go z prowadzonym przez\nwas, Przewielebni Ojcowie, stwierdzam, \u017ce z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami u nas\njest on taki sam52<\/sup><\/a>\u201d.\nKlemens uwzgl\u0119dnia tu konkretne sprawy poruszone przez Blasucciego:\nodpoczynek, porz\u0105dek dnia itp. \u201eDoskona\u0142a wsp\u00f3lnoto\u00adwo\u015b\u0107 w\npo\u017cywieniu, ubiorze, umeblowaniu cel i r\u00f3wno\u015b\u0107 wszys\u00adtkich\nbez wyj\u0105tku jest za Bo\u017c\u0105 pomoc\u0105 \u015bci\u015ble przestrzegana. Wyj\u0105tki\nmaj\u0105 jedynie chorzy\u201d53<\/sup><\/a>\n\u2013 zapewnia\u0142. Podobnie uspokaja\u0142 genera\u0142a co do wierno\u015bci\nregu\u0142y: \u201eWszystko,\nco Regu\u0142a przepisuje, podobnie jak sprawy wy\u017cej wymienione,\nprzestrzegane jest \u015bci\u015ble bez wyj\u0105tk\u00f3w. Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o\nodchodzeniu od Regu\u0142y, ale o jej adaptacji do miejscowych warunk\u00f3w\noraz wyzwa\u0144 duszpasterskich\u201d54<\/sup><\/a>.,<\/p>\n\n\n\n \nBroni\u0105c\nnowatorskiej pracy benonit\u00f3w w Warszawie, przedstawia podobne\nargumenty \u2013 adaptacji Regu\u0142y do innych zwyczaj\u00f3w, np. odno\u015bnie\ndo braku sjesty w po\u0142udnie pisze: \u201eNie\nma jej nawet przez p\u00f3\u0142 godziny. Uzasadnieniem jest cecha klimatu i\nzwyczaje mieszka\u0144c\u00f3w p\u00f3\u0142nocy. Budzi\u0142oby wielkie zdziwienie,\ngdyby kto\u015b ten zwyczaj tu wprowadzi\u0142. Sta\u0142oby si\u0119 to zgorszeniem\ni narazi\u0142oby wsp\u00f3lnot\u0119 na po\u015bmiewisko. By\u0142aby uwa\u017cana za ospa\u0142\u0105\ni straci\u0142aby ca\u0142y szacunek, bo nawet po\u015br\u00f3d ludzi \u015bwieckich nie\nma zwyczaju spa\u0107 we dnie, nawet podczas letnich upa\u0142\u00f3w. Dlatego\nte\u017c \u017cadna wsp\u00f3lnota zakonna w tych stronach nie odwa\u017cy\u0142a si\u0119\nwprowadzi\u0107 tego zwyczaju, jak to wynika z do\u015bwiadczenia i\npowszechnej praktyki\u201d55<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nUzasadnienie\nr\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy \u017cyciem wsp\u00f3lnoty warszawskiej i wsp\u00f3lnot w\u0142oskich\npodaje Klemens przy omawianiu trzech spraw: \u017cycia wsp\u00f3lnotowego,\napostol\u00adstwa i niekt\u00f3rych konkretnych praktyk, kt\u00f3re zwr\u00f3ci\u0142y\nuwag\u0119 o. Blasucciego. Pierwsze uzasadnia nast\u0119puj\u0105co: \u201eZnajduj\u0105\nsi\u0119 tu pewne sprawy, w kt\u00f3rych ze wzgl\u0119du\nna czasy, miejsce, osoby, kraje, narody i okoliczno\u015bci z tym\nzwi\u0105zane i naciskaj\u0105ce, r\u00f3\u017cnimy si\u0119 troch\u0119 od waszych\nobycza\u00adj\u00f3w. To jednak w zasadzie mo\u017cna nazwa\u0107 raczej\nrozszerzeniem ni\u017c zniekszta\u0142ceniem\u201d56<\/sup><\/a>.\nBroni tak\u017ce nowych form apostolatu: \u201eZ\nza\u0142\u0105czonych dowod\u00f3w Wielebny Ojciec \u0142atwo pozna, \u017ce to wszystko,\nw czym wydaje si\u0119, \u017ce odeszli\u015bmy od Waszego chwalebnego i dawnego\nzwyczaju, sta\u0142o si\u0119 z powodu nie\u00adodwracalnej konieczno\u015bci\nmiejsca, czasu i okoliczno\u015bci, ale bez opuszczenia czegokolwiek z\ntego, co przepisuje Regu\u0142a\u201d57<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nSzeroko\nomawia Klemens dwa zarzuty: o Msze \u015bpiewane z muzyk\u0105 i\ncz\u0119stotliwo\u015b\u0107 kaza\u0144. Gdy idzie o muzyk\u0119 ko\u015bcieln\u0105, podaje\nkryterium przy\u00adstosowania si\u0119 do nowych warunk\u00f3w: \u201eTutaj\nnale\u017cy zachowa\u0107 i uznawa\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci narodowe, kt\u00f3re s\u0105\nprzecie\u017c bardzo zr\u00f3\u017cnicowane\u201d. \u201eLudom Europy \u015arodkowej s\u0142u\u017cy\u0107\nmo\u017ce ku zbudowaniu, u innych narod\u00f3w mo\u017ce nie tylko nie osi\u0105gn\u0105\u0107\ntego samego skutku, ale wr\u0119cz przeciwnie, zgorszenie. Ludy p\u00f3\u0142nocne\nz natury swojej maj\u0105 tak\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do \u015bpiewu, i\u017c nie\u0142atwo\nznale\u017a\u0107 podobnych im ani na wschodzie, ani na po\u0142udniu, ani na\nzachodzie. Z dawien dawna panowa\u0142 tutaj zwyczaj opowiadania o\nczynach wielkich m\u0119\u017c\u00f3w i przekazywania dziej\u00f3w ojczystych w\n\u015bpiewach i pie\u015bniach, a nawet uczenia si\u0119 poszczeg\u00f3lnych\nrozdzia\u0142\u00f3w nauki chrze\u015bcija\u0144skiej spisanej w wierszach i rymach.\nZwyczaj ten jest wi\u0119c zgodny z naturalnymi sk\u0142onno\u015bciami i ma na\ncelu nie tylko przyjemne g\u0142askanie uszu czy pr\u00f3\u017cne wzruszanie\nserc, lecz \u0142atwiejsze podnoszenie my\u015bli do Boga. Dlatego to, dla\nwzbudzenia wi\u0119kszej pobo\u017cno\u015bci, gdy zgromadzi si\u0119 znaczniejsza\nliczba ludzi w ko\u015bciele, uczestnicz\u0105cy w ofierze Mszy \u015awi\u0119tej\ntowarzysz\u0105 kap\u0142anowi \u015bpiewem w sprawowaniu liturgii, kt\u00f3rej\nteksty maj\u0105 u\u0142o\u017cone w wierszach w ojczystym j\u0119zyku. To samo\nnale\u017cy rozumie\u0107 i s\u0105dzi\u0107 o Mszach \u015awi\u0119tych \u015bpiewanych z\ntowarzyszeniem muzyki. Nie ma mowy, \u017ceby w tych regionach mia\u0142y\nmiejsce jakie\u015b niew\u0142a\u015bciwe zachowania w czasie wykonywania muzyki,\njakie nie bez wielkiego zgorszenia obserwuj\u0105 cudzoziemcy w Rzymie i\ninnych miastach Italii. Co wi\u0119cej, im uroczy\u015bciej sprawowana jest\nMsza \u015awi\u0119ta, im wi\u0119ksza harmonia instrument\u00f3w, tym wi\u0119ksz\u0105\npobo\u017cno\u015bci\u0105 nape\u0142nia si\u0119 serce i tym \u0142atwiej wznosi si\u0119 duch\nprzywyk\u0142y do tego, by na muzyce si\u0119 wspiera\u0107\u201d58<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nNatomiast\n\u201eGdy idzie o cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 kaza\u0144 i\ninnych przem\u00f3wie\u0144 do ludu, to one zast\u0119puj\u0105 misje i przynajmniej\ncz\u0119\u015bciowo uzupe\u0142niaj\u0105 to, czego nie mo\u017ce si\u0119 dokona\u0107 przez\nmisje, kt\u00f3rych nie wolno prowadzi\u0107 bez wyra\u017anej zgody w\u0142adz\nrz\u0105dowych (\u2026). Tak\u0105 za\u015b zgod\u0119 mo\u017cna uzyska\u0107 jedynie z\nnajwi\u0119kszymi trudno\u015bciami i pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 nazw\u0105 \u00bbpubliczne\nnauczanie ludu\u00ab,\ngdy\u017c nazwa \u00bbmisje\u00ab\njest tu znienawidzona bardziej nawet ni\u017c w krajach poga\u0144skich. Mamy\ngorsz\u0105 sytuacj\u0119 ni\u017c w krajach niewiernych, bo tam\u00adci nie\nmieszaj\u0105 si\u0119 do spraw katolik\u00f3w. Heretycy nato\u00admiast zawsze i\nwe wszystkim przypisuj\u0105 sobie najwy\u017csze prawa\u201d59<\/sup><\/a>.\nWspomina skromnie, \u017ce wie\u015b\u0107 o tych kazaniach rozchodzi si\u0119 daleko\n\u201edo Rosji, do Moskwy, a nawet na Syberi\u0119 i przy\u00adnosi\nniewiarygodne wprost skutki. Ludzie przychodz\u0105 z daleka, by s\u0142ucha\u0107\nS\u0142owa Bo\u017cego\u201d60<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nTak broni\u0142\nKlemens swej wierno\u015bci tradycji alfonsja\u0144skiej wobec zarzut\u00f3w\nwsp\u00f3\u0142braci z Italii. By\u0142a to ju\u017c druga\nodpowied\u017a dla genera\u0142a Blasucciego, kt\u00f3ry zarzuci\u0142 zakonnikom z\nWarszawy wiele uchybie\u0144 w dzia\u0142alno\u015bci apostolskiej i\nprzestrzeganiu regu\u0142y. \n<\/p>\n\n\n\n \nPo \u015bmierci\no. Balsucciego (13 czerwca 1817) nowym prze\u0142o\u017conym generalnym\nzosta\u0142 wybrany o. Miko\u0142aj Mansione. Klemens nie zosta\u0142\npoinformowany ani o obradach Kapitu\u0142y, ani o wyborze nowego\ngenera\u0142a61<\/sup><\/a>.\nJednak nie zniech\u0119ci\u0142o go to do wyra\u017cenia szacunku i rado\u015bci z\npowodu tego wydarzenia. 20 grudnia 1818 roku pisa\u0142: \u201ePrzez\nprzypadek otrzyma\u0142em przed kilkoma miesi\u0105cami lakoniczn\u0105 wiadomo\u015b\u0107\no wyborze nowego Prze\u0142o\u017conego Generalnego. O tej radosnej nowinie\nnie zosta\u0142em powiadomiony w taki spos\u00f3b, jak si\u0119 to powinno by\u0142o\ndokona\u0107. Nie otrzyma\u0142em \u017cadnej informacji ani na temat nazwiska,\nani innych spraw, kt\u00f3re dotycz\u0105 osoby Przewielebnego Ojca. Mimo to\nuwa\u017cam za sw\u00f3j obowi\u0105zek, wynikaj\u0105cy ze sprawowanego urz\u0119du,\nwyrazi\u0107 nasz\u0105 rado\u015b\u0107 i z\u0142o\u017cy\u0107 Czcigodnemu Ojcu z okazji tego\ndostojnego wyboru, w imieniu w\u0142asnym i moich wsp\u00f3\u0142braci,\nnajserdeczniejsze gratulacje i \u017cyczenia, oraz zapewni\u0107 o naszym\npos\u0142usze\u0144stwie i czci wzgl\u0119dem Przewielebnego Ojca. Prosz\u0119 Boga o\nd\u0142ugie \u017cycie dla Ojca oraz aby Ojca strzeg\u0142, umacnia\u0142 i o\u015bwieca\u0142,\n\u017ceby pod Jego roztropnym przewodnictwem Zgromadzenie nasze z dnia na\ndzie\u0144 si\u0119 powi\u0119ksza\u0142o i rozwija\u0142o\u201d62<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nO wielkim\nszacunku dla prze\u0142o\u017conego generalnego \u015bwiadczy kolejny list,\ndatowany 20 lutego 1819 roku (ostatni list Klemensa). Relacjonuj\u0105c\nci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119 redemptoryst\u00f3w na nowej fundacji w Szwajcarii oraz\nna Wo\u0142oszczy\u017anie, Klemens uspokaja\u0142 o. Mansionego \u201eco do\nwiernego zachowywania Regu\u0142y przez tamtejsz\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119. Ojciec\nrektor Passerat jest cz\u0142owiekiem wymagaj\u0105cym, a jednocze\u015bnie\n\u0142agodnym i dobrym. Potrafi on tak po\u0142\u0105czy\u0107 dobro\u0107 matki z\nsurowo\u015bci\u0105 ojca, \u017ce jednocze\u015bnie budzi strach i jest kochany\u201d63<\/sup><\/a>.\nA w ko\u0144cowym fragmencie listu prosi genera\u0142a: \u201eNiech Przewielebny\nOjciec zechce poleca\u0107 w modlitwach mnie i moich wsp\u00f3\u0142braci Bogu,\naby umacnia\u0142 mnie swoj\u0105 \u0142ask\u0105 i abym wiernie wype\u0142nia\u0142 m\u00f3j\nurz\u0105d, a wszyscy \u017cyli wierni swemu powo\u0142aniu, a\u017c Pan ze\u015ble\nIzraelowi czas jego odkupienia. Ja r\u00f3wnie\u017c modl\u0119 si\u0119 do Boga o\npomy\u015blno\u015b\u0107 ca\u0142ego Zgromadzenia\u201d64<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nKlemens Hofbauer, delegowany\nprzez w\u0142adze Zgromadzenia do pracy na terenach p\u00f3\u0142nocno-wschodniej\nEuropy, oddalony od Rzymu setki kilometr\u00f3w, przez wszystkie lata\npracy w Warszawie i Wiedniu za punkt honoru i wyraz szacunku wobec\nprze\u0142o\u017conych uwa\u017ca\u0142 podtrzymywanie z nimi kontaktu. Czyni\u0142 to\nnawet w\u00f3wczas, gdy by\u0142 podejrzewany czy wprost oczerniany przez\nwsp\u00f3\u0142braci z Italii. Jedno\u015b\u0107 z prze\u0142o\u017conymi by\u0142a dla niego\nwa\u017cniejsza ni\u017c piel\u0119gnowanie uraz\u00f3w wobec tych, kt\u00f3rzy nie\nrozumieli i nie akceptowali jego nowatorskich metod realizacji\ncharyzmatu Zgromadzenia w odmiennych kulturowo warunkach. \n<\/p>\n\n\n\n \nIII. Odczytywanie znak\u00f3w\nczasu<\/strong><\/p>\n\n\n\n \nW lutym\n1787 roku, po czteromiesi\u0119cznej w\u0119dr\u00f3wce, misjonarze Naj\u015bwi\u0119tszego\nOdkupiciela docieraj\u0105 do Warszawy. Jest ich trzech: Klemens\nHofbauer, Tadeusz H\u00fcbl\ni Emmanuel Kunzmann, kt\u00f3ry do\u0142\u0105czy\u0142 do nich w Austrii. Gdy\nwyruszali z Italii, celem ich by\u0142y dzisiejsze tereny Litwy i \u0141otwy.\n\u201eTamtejszy nuncjusz, Ferdinand Maria\nSaluzzo, osobisty przyjaciel \u015bw. Alfonsa, ucieszy\u0142 si\u0119 z ich\nprzybycia i powiedzia\u0142, \u017ce mog\u0105 mu si\u0119 przyda\u0107 w Stralsundzie.\nPodczas oczekiwania na dalsz\u0105 podr\u00f3\u017c dosz\u0142o jednak do zwrotu\nsytuacji, kt\u00f3ry na kolejne dwadzie\u015bcia jeden lat mia\u0142\nzdeterminowa\u0107 \u017cycie kap\u0142a\u0144skie i zakonne \u015bw. Klemensa\u201d65<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nOkoliczno\u015bci\nprzybycia i pozostania w Warszawie przy ko\u015bciele \u015bw. Benona Klemens\nopisa\u0142 w sprawozdaniu do Kurii Biskupiej w Warszawie. Gdy cz\u0142onkowie\nBractwa \u015bw. Benona dowiedzieli si\u0119, \u017ce do stolicy zawitali nowi,\nm\u00f3wi\u0105cy po niemiecku misjonarze, zwr\u00f3cili si\u0119 do nuncjusza\nSaluzzo, bpa Okr\u0119ckiego, ordynariusza miejsca, oraz prymasa Micha\u0142a\nJerzego Poniatowskiego, by przej\u0119li po nich prac\u0119 duszpasterska i\ncharytatywn\u0105. Argumentowali to brakiem ksi\u0119\u017cy, a dodatkowo\n\u201ezgodnie ze swoimi statutami, bractwo mia\u0142o obowi\u0105zek prowadzenia\nszko\u0142y publicznej, gdzie m\u0142odzie\u017c niemiecka z ubogich rodzin\nmog\u0142aby otrzymywa\u0107 za darmo wykszta\u0142cenie w zakresie podstawowych\nprawd wiary, obyczaj\u00f3w i literatury. Jednak a\u017c do chwili bractwo\nnie by\u0142o w stanie wywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 z tych zobowi\u0105za\u0144\u201d66<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nCho\u0107 pod\nwzgl\u0119dem formalnym wszystko za\u0142atwiono, \u015bw. Klemens musia\u0142 jednak\noczekiwa\u0107 na wyra\u017an\u0105 zgod\u0119 prze\u0142o\u017conego generalnego, by\nprowadzi\u0107 tego rodzaju \u2013 inn\u0105, ni\u017c wskazuj\u0105 Konstytucje\nZgromadzenia \u2013 dzia\u0142alno\u015b\u0107 apostolsk\u010567<\/sup><\/a>.\nNa szcz\u0119\u015bcie w maju 1788 roku genera\u0142 De Paola wyrazi\u0142 listownie\nzgod\u0119 na przej\u0119cie ko\u015bcio\u0142a i hospicjum \u015bw. Benona przez o.\nHofbauera, kt\u00f3ry zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 przez rok lub dwa \u2013 jak s\u0105dzi\u0142\n\u2013 odprawia\u0107 tam niemieckie nabo\u017ce\u0144stwa i za\u0142o\u017cy\u0107 szko\u0142\u0119 dla\nubogich68<\/sup><\/a>.\nOdpowiadaj\u0105c na propozycj\u0119 bractwa, Klemens podkre\u015bla\u0142, \u017ce cho\u0107\nnie zostali wys\u0142ani do Warszawy, to \u201es\u0105 gotowi pracowa\u0107\nwsz\u0119dzie, gdzie po\u015ble ich B\u00f3g\u201d69<\/sup><\/a>.\nBy\u0142o to zatem wyj\u015bcie naprzeciw konkretnej, cho\u0107 niespodziewanej,\nsytuacji pastoralnej. Dzisiaj nazwaliby\u015bmy to odczytywaniem znak\u00f3w\nczasu. \n<\/p>\n\n\n\n \nW nowej rzeczywisto\u015bci\nmisyjnej Klemens wraz ze wsp\u00f3\u0142bra\u0107mi rozpocz\u0105\u0142 realizacj\u0119\ncharyzmatu redemptoryst\u00f3w. Pierwszym nowatorskim elementem by\u0142a\ntypowa praca duszpasterska, ale wype\u0142niana na spos\u00f3b misji. Drugim\n\u2013 zaanga\u017cowanie si\u0119 w pomoc ubogim poprzez tworzenie sieroci\u0144c\u00f3w\ni szk\u00f3\u0142. To zadanie by\u0142oby niemo\u017cliwe do wype\u0142nienia bez\nwsp\u00f3\u0142pracy ze \u015bwieckimi \u2013 i to jest trzecia charakterystyczna\ncecha misji redemptorystowskiej w nowej sytuacji pastoralnej.<\/p>\n\n\n\n \n1. Duszpasterstwo jako\nmisja<\/strong><\/p>\n\n\n\n \nNa nagrobku\npapie\u017ca Hadriana VI w ko\u015bciele Santa Maria dell\u2019Anima w Rzymie\nmo\u017cna przeczyta\u0107 zdanie: \u201eSkuteczno\u015b\u0107 cn\u00f3t nawet najlepszego z\nludzi w wielkim stopniu zale\u017cy, niestety, od okoliczno\u015bci, w jakich\nprzypada mu \u017cy\u0107\u201d. Odnosz\u0105c te s\u0142owa do Klemensa Hofbauera,\nmo\u017cna powiedzie\u0107: urodzi\u0142 si\u0119 dok\u0142adnie we w\u0142a\u015bciwym czasie i\nmia\u0142 dok\u0142adnie takie talenty, jakich wymaga\u0142 genius<\/em>\nchwili. Dlatego nazywano go \u201eurodzonym duszpasterzem\u201d70<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nKlemens\nHofbauer bardzo szybko zrozumia\u0142, \u017ce cho\u0107 redemptory\u015bci, zgodnie\nz charyzmatem Zgromadzenia, w pierwszym rz\u0119dzie s\u0105 powo\u0142ani do\ng\u0142oszenia Ewangelii przez misje i rekolekcje, jednak powinni\ndostosowywa\u0107 dzia\u0142ania apostolskie do sytuacji, wydarze\u0144 i\nkonkretnych potrzeb wiernych. Je\u015bli zatem znajd\u0105 si\u0119 w sytuacji, w\nkt\u00f3rej nie mog\u0105 g\u0142osi\u0107 misji i rekolekcji, musz\u0105 poszukiwa\u0107\ninnych sposob\u00f3w przepowiadania s\u0142owa Bo\u017cego71<\/sup><\/a>.\nDlatego sposobem na g\u0142oszenie misji w Warszawie sta\u0142 si\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142\n\u015bw. Benona. Gorliwa praca duszpasterska \u015bw. Klemensa i wsp\u00f3\u0142braci\nze wsp\u00f3lnoty warszawskiej wyra\u017ca\u0142a si\u0119 w prowadzeniu tzw.\nnieustannej misji. Nie wiadomo, czy Klemens mia\u0142 typowe zdolno\u015bci\nmisjonarskie, ale potrafi\u0142 \u201enieuleczaln\u0105 gorliwo\u015bci\u0105\u201d72<\/sup><\/a>\npracowa\u0107 jak prawdziwy redemptorysta misjonarz.<\/p>\n\n\n\n \nW jakim\nstanie by\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w Warszawie za czas\u00f3w \u015bw.\nKlemensa? W li\u015bcie do o. Tannoi pisa\u0142: \u201e\u017byjemy tutaj w Ko\u015bciele\nprze\u015bladowanym. Jak jeste\u015bcie szcz\u0119\u015bliwi, ukochani Bracia, i\u017c\nmacie takiego kr\u00f3la, kt\u00f3ry jako katolik ochrania kap\u0142an\u00f3w. A my,\ndo kogo mamy si\u0119 ucieka\u0107? J\u0119czymy pod pot\u0119\u017cn\u0105 r\u0119k\u0105. Poza tym\nrz\u0105d mianowa\u0142 tak zwan\u0105 rad\u0119 ko\u015bcieln\u0105, lecz w jej sk\u0142adzie\nnie ma \u017cadnego katolika\u201d73<\/sup><\/a>.\nBy\u0142a to og\u00f3lna uwaga na temat warunk\u00f3w \u017cycia wierz\u0105cych pod\nrz\u0105dami pruskimi. W kolejnym li\u015bcie, tym razem do ks. Ludwika\nVirgino, rektora ko\u015bcio\u0142a w\u0142oskiego w Wiedniu, Klemens nie mo\u017ce\nsi\u0119 powstrzyma\u0107 przed wyra\u017ceniem krytyki i smutku. \u201eMusz\u0119\nKsi\u0119dza poinformowa\u0107, jakich okropno\u015bci dopuszcza si\u0119 krok po\nkroku w\u0142adza pa\u0144stwowa w sprawach dotycz\u0105cych dyscypliny\nko\u015bcielnej. Najpierw zabroniono wszystkim zakonnikom jakichkolwiek\nkontakt\u00f3w z ich prze\u0142o\u017conymi za granic\u0105 i poddano zakony pod\njurysdykcj\u0119 biskup\u00f3w, bez kt\u00f3rych zgody nie mog\u0105 oni w\nprzysz\u0142o\u015bci dokona\u0107 jakichkolwiek zmian w swoich klasztorach.\nNast\u0119pnie wprowadzono zakaz odwo\u0142ywania si\u0119 do papie\u017ca nawet w\nsprawach zarezerwowanych Stolicy Apostolskiej. O wszystkie\nrozstrzygni\u0119cia i dyspensy trzeba zwraca\u0107 si\u0119 do miejscowego\nbiskupa. Nuncjusz apostolski nie zosta\u0142 zatwierdzony.<\/p>\n\n\n\n \nPoza tym panuje wielki\nnieporz\u0105dek, je\u017celi chodzi o sprawy ma\u0142\u017ce\u0144skie. Je\u017celi\nma\u0142\u017conkowie, kt\u00f3rzy nie s\u0105 zadowoleni ze swego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, nie\notrzymaj\u0105 rozwodu u Konsystorza Biskupiego, zwracaj\u0105 si\u0119 do w\u0142adz\nrz\u0105dowych i otrzymuj\u0105 natychmiast rozw\u00f3d na podstawie przepis\u00f3w\nprawnych odnosz\u0105cych si\u0119 innowierc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n \nMnisi oraz\nzakonnicy porzucaj\u0105 swoje klasztory i po zrzuceniu habitu mog\u0105\nzupe\u0142nie bezkarnie nie tylko \u017cy\u0107 w \u015bwiecie. W tak tragicznym\npo\u0142o\u017ceniu pogr\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 dzisiaj Polska. Mo\u017cemy z ca\u0142\u0105\npewno\u015bci\u0105 powiedzie\u0107 razem z psalmist\u0105: Bo\u017ce, niewierni\nwtargn\u0119li do Twego dziedzictwa i zbezcze\u015bcili Twoj\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119.\nCo wi\u0119c nale\u017cy czyni\u0107 w takim po\u0142o\u017ceniu? Modli\u0107 si\u0119 do Boga i\npr\u00f3bowa\u0107, przynajmniej ci, kt\u00f3rzy nie s\u0105 jeszcze zepsuci, wytrwa\u0107\nw mi\u0142o\u015bci i boja\u017ani Bo\u017cej\u201d 74<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nW li\u015bcie\ndo prze\u0142o\u017conego generalnego o. Blasucciego nie kryje Klemens\nwielkiego rozczarowania, poniewa\u017c od przybycia redemptoryst\u00f3w do\nWarszawy up\u0142yn\u0119\u0142o ju\u017c ponad dziesi\u0119\u0107 lat, a ludzi do nawr\u00f3cenia\npozostaje jeszcze bardzo wielu. Dodatkowo synowie \u015bw. Alfonsa mimo\nbardzo gorliwej pracy nie zawsze i nie we wszystkich kr\u0119gach s\u0105\npozytywnie postrzegani. \u201eLudzie bogaci i szlachta \u017cyj\u0105 bez \u017cadnej\nreligii; kupcy niemieccy, w kt\u00f3rych r\u0119kach znajduje si\u0119 ca\u0142y\nhandel, nienawidz\u0105 nas, poniewa\u017c nasza nauka sprzeciwia si\u0119 ich\nniegodziwo\u015bci. Nigdy nie odwiedzamy nikogo, chyba \u017ce z powodu\npe\u0142nienia naszych obowi\u0105zk\u00f3w lub z konieczno\u015bci za\u0142atwienia\njakich\u015b interes\u00f3w, poniewa\u017c prawie codziennie wymy\u015blaj\u0105\nprzeciwko nam nowe oszczerstwa. W teatrze wy\u015bmiewa si\u0119 nasz\ninstytut, nasz str\u00f3j, dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ko\u015bciele, jak r\u00f3wnie\u017c\nnasze nazwiska. Do tego dochodzi jeszcze zazdro\u015b\u0107 i nienawi\u015b\u0107\nprawie ca\u0142ego duchowie\u0144stwa, z wyj\u0105tkiem oficja\u0142a i niekt\u00f3rych\nkanonik\u00f3w. Niekt\u00f3rzy zakonnicy rozmy\u015blnie chodz\u0105 po domach\nprywatnych, aby opowiada\u0107 o nas ci\u0105gle co\u015b nowego: wszystko\njednak, co o nas m\u00f3wi\u0105, sprowadza si\u0119 do tego, \u017ce jeste\u015bmy\nzwodzicielami ludzi. Dochodzi do tego, i\u017c niekt\u00f3rzy jakobini gro\u017c\u0105\nnam publicznie szubienic\u0105\u201d75<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nJednak\nnawet takie trudno\u015bci nie zniech\u0119ca\u0142y Klemensa w gorliwym\nduszpasterstwie. Po kilku latach intensywnej w Warszawie pracy z\nrado\u015bci\u0105 pisa\u0142 do prze\u0142o\u017conego generalnego nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa:\n\u201eNasza\ndzia\u0142alno\u015b\u0107 w tym mie\u015bcie przynosi wspania\u0142e owoce. Poniewa\u017c\nobecny rz\u0105d pruski zabroni\u0142 prowadzenia misji w mie\u015bcie, by\u0142o\nrzecz\u0105 konieczn\u0105 znalezienie jakiego\u015b sposobu, aby zatroszczy\u0107\nsi\u0119 o zabawienie jego mieszka\u0144c\u00f3w. W naszym ko\u015bciele odbywa si\u0119\njakby misja nieustanna, zar\u00f3wno w j\u0119zyku niemieckim, jak i polskim.\nDzieje si\u0119 to wprawdzie nie bez przerwy, ale jednak do\u015b\u0107 cz\u0119sto w\nniekt\u00f3rych okresach roku, a mianowicie w Adwencie i w Wielkim\nPo\u015bcie, od wtorku do niedzieli przed \u015arod\u0105 Popielcow\u0105, w czasie\nnowenny i oktawy Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego, [uroczysto\u015bci]\nNaj\u015bwi\u0119tszego Odkupiciela i Wszystkich \u015awi\u0119tych. Poza tym nie ma\nprawie ani jednego dnia w ci\u0105gu roku, kiedy nie g\u0142oszono by kazania\nw czasie Mszy \u015awi\u0119tej z wystawieniem Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentem,\njak r\u00f3wnie\u017c w czasie nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu\u201d76<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nGorliwo\u015b\u0107\nredemptoryst\u00f3w w pracy duszpasterskiej przynosi\u0142a bardzo wymierne\nowoce duchowe. W li\u015bcie do nuncjusza apostolskiego Antonia\nSeverolego w Austrii Klemens podkre\u015bla: \u201eJakie owoce przynosz\u0105 te\nprace apostolskie, mo\u017cna pozna\u0107 po tym, jak wiele os\u00f3b przyst\u0119puje\nw naszym ko\u015bciele do sakrament\u00f3w. Przed 15 laty, kiedy to obj\u0119li\u015bmy\nw opiek\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Benona, w ci\u0105gu roku rozdano zaledwie 2000\nkomunikant\u00f3w. Od tego czasu liczba ludno\u015bci w Warszawie zmniejszy\u0142a\nsi\u0119 prawie o po\u0142ow\u0119, a mimo to z ka\u017cdym rokiem liczba\nkomunikuj\u0105cych zwi\u0119ksza si\u0119 tak dalece, i\u017c w roku 1798 wynosi\u0142a\n21 628, w roku 1799 \u2013 30 791, w roku 1800 \u2013 37 781, w roku 1801 \u2013\n55 073. W roku bie\u017c\u0105cym do ko\u0144ca wrze\u015bnia rozdano w naszym\nko\u015bciele ju\u017c 57 122 komunikant\u00f3w, a nie jest on przecie\u017c\nko\u015bcio\u0142em parafialnym\u201d77<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nWkr\u00f3tce\nz takiej formy pracy duszpasterskiej redemptoryst\u00f3w wezm\u0105 przyk\u0142ad\ninne zgromadzenia zakonne, przede wszystkim misjonarze \u015bw.\nWincentego a Paulo i franciszkanie reformaci. \u201eMisjonarze \u015bw.\nWincentego a Paulo dostrzegli jako pierwsi konieczno\u015b\u0107 i korzy\u015bci\np\u0142yn\u0105ce z cz\u0119stego przyst\u0119powania do komunii \u015bw., g\u0142oszenia\nhomilii i kaza\u0144 wiernym. Od tego roku stali si\u0119 oni naszymi\nna\u015bladowcami \u2013 oni, kt\u00f3rzy uwa\u017cani byli za bardzo surowych! (\u2026)\nPo tym, jak us\u0142yszeli w naszym ko\u015bciele kazania na temat cz\u0119stego\nprzyst\u0119powania do sakrament\u00f3w, zmienili, dzi\u0119ki Bogu, swoj\u0105\npostaw\u0119\u201d78<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nZ\npewno\u015bci\u0105 takie owoce mog\u0142y zrodzi\u0107 si\u0119 tylko z osobistej i\ng\u0142\u0119bokiej formacji duchowej. Ka\u017cdy z cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnoty\nodprawia\u0142 \u201etrzy medytacje ka\u017cdego dnia trwaj\u0105ce p\u00f3\u0142 godziny\nka\u017cda, kt\u00f3re ka\u017cdy zobowi\u0105zany jest odprawia\u0107 rano i wieczorem\nwe wsp\u00f3lnocie, a po po\u0142udniu prywatnie. Dwa razy dziennie odprawia\nsi\u0119 rachunek sumienia: pierwszy zaraz po po\u0142udniowym posi\u0142ku, a\ndrugi przed spoczynkiem, i ka\u017cdy z nich trwa kwadrans. Razem\nodmawiamy modlitwy poranne i wieczorne oraz recytujemy tak\u017ce trzeci\u0105\ncz\u0119\u015b\u0107 r\u00f3\u017ca\u0144ca i godziny kanoniczne. Du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dnia sp\u0119dza\nsi\u0119 w skupieniu z zachowaniem milczenia w okre\u015blonych porach.\nOdprawia si\u0119 tak\u017ce jeden dzie\u0144 rekolekcji ka\u017cdego miesi\u0105ca i\ndziesi\u0119\u0107 dni w ci\u0105gu roku\u201d79<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \nZatem\nduchowe owoce, kt\u00f3rych do\u015bwiadczali wierni przychodz\u0105cy do\nko\u015bcio\u0142a \u015bw. Benona, by\u0142y skutkiem osobistej troski\nredemptoryst\u00f3w o formacj\u0119, a dodatkow\u0105 si\u0142\u0105 by\u0142o apostolskie\nzaanga\u017cowanie ich wszystkich. Na szcz\u0119\u015bcie co roku przybywa\u0142o\nwsp\u00f3\u0142braci. W 1787 roku rozpoczynali prac\u0119 w Warszawie we trzech.\nPo 12 latach mogli si\u0119 pochwali\u0107, \u017ce \u201eca\u0142a wsp\u00f3lnota liczy 26\ncz\u0142onk\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich jest 11 kap\u0142an\u00f3w, jeden diakon, jeden\nsubdiakon, jeden student profes, czterech student\u00f3w nie profes\u00f3w i\no\u015bmiu braci koadiutor\u00f3w\u201d80<\/sup><\/a>.\nGdy wszyscy wzi\u0119li si\u0119 do pracy w ko\u015bciele, musia\u0142o to wygl\u0105da\u0107\nimponuj\u0105co. I rzeczywi\u015bcie tak by\u0142o. W ci\u0105gu ca\u0142ego dnia, jak\npisa\u0142 Klemens, \u201eodbywaj\u0105 si\u0119 cz\u0119ste adoracje, wyk\u0142ad doktryny\nchrze\u015bcija\u0144skiej dla doros\u0142ych, zw\u0142aszcza dla ludzi\nniewykszta\u0142conych, oraz dla dzieci po niemiecku oraz po polsku.<\/p>\n\n\n\n \nW ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119 o godz.\n5.00 ma miejsce nauczanie doktryny chrze\u015bcija\u0144skiej dla ludzi\nniewykszta\u0142conych i dla s\u0142u\u017cby; o godz. 7.00 udziela si\u0119\nwskaz\u00f3wek na temat \u017cycia moralnego tym, kt\u00f3rzy ze wzgl\u0119du na\nprac\u0119 nie mog\u0105 wys\u0142ucha\u0107 kazania; o godz. 9.00 g\u0142oszone jest\nkazanie po polsku, a o godz. 10.00 po niemiecku, a potem odprawiana\njest uroczysta Msza \u015awi\u0119ta przed wystawionym Naj\u015bwi\u0119tszym\nSakramentem. Po po\u0142udniu o godz. 14.00 naucza si\u0119 doktryny\nchrze\u015bcija\u0144skiej dzieci, a o godz. 15.00 ludzie \u015bpiewaj\u0105 godzinki\npo niemiecku; o godz. 17.00 recytuje si\u0119 nieszpory i w ko\u0144cu g\u0142osi\nkazanie po polsku i udziela b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa Naj\u015bwi\u0119tszym\nSakramentem.<\/p>\n\n\n\n \nNast\u0119pnie jeden ze student\u00f3w\nprofes\u00f3w odprawia z lud\u017ami medytacj\u0119 m\u0119ki Pa\u0144skiej w czternastu\nstacjach drogi krzy\u017cowej, rozmieszczonych wzd\u0142u\u017c ko\u015bcio\u0142a. Przed\nka\u017cd\u0105 stacj\u0105 udziela on kr\u00f3tkiej, lecz g\u0142\u0119bokiej nauki,\ndostosowanej do okoliczno\u015bci i poziomu wiernych. W tych\nnabo\u017ce\u0144stwach uczestnicz\u0105 najcz\u0119\u015bciej ludzie z najni\u017cszych\nwarstw spo\u0142ecznych, to znaczy pracownicy fizyczni, kt\u00f3rzy mog\u0105\nprzyj\u015b\u0107 dopiero po zako\u0144czeniu pracy. I jak nas uczy do\u015bwiadczenie\ndziesi\u0119ciu lat, z nabo\u017ce\u0144stw tych czerpi\u0105 oni wi\u0119cej korzy\u015bci\nni\u017c z jakiegokolwiek kazania. Nie jest to te\u017c bez korzy\u015bci dla\nalumn\u00f3w naszego Instytutu, kt\u00f3rzy w ten spos\u00f3b ucz\u0105 si\u0119 odwagi,\nzdolno\u015bci i swobody publicznego przemawiania. Po tym \u0107wiczeniu,\nkt\u00f3re z regu\u0142y trwa nie wi\u0119cej ni\u017c trzy kwadranse, robimy\nrachunek sumienia z ca\u0142ego dnia razem z lud\u017ami. Potem odmawiamy\nakty wiary, nadziei i mi\u0142o\u015bci oraz \u015bpiewamy odpowiedni\u0105 pie\u015b\u0144\nna zako\u0144czenie dnia.<\/p>\n\n\n\n \nZwykle\ntrzy razy w tygodniu g\u0142oszone s\u0105 nauki po polsku, kt\u00f3re podczas\nWielkiego Postu i Adwentu g\u0142oszone s\u0105 codziennie. O godz. 10.00\nodprawiana jest Msza \u015awi\u0119ta przed Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramentem dla\ndzieci szkolnych wraz z pi\u0119tnastominutow\u0105 nauk\u0105 przed Msz\u0105 \u015awi\u0119t\u0105\nlub podczas niej. W ci\u0105gu tygodnia dzieci przychodz\u0105 do ko\u015bcio\u0142a\ntak\u017ce po zako\u0144czeniu zaj\u0119\u0107 szkolnych po po\u0142udniu, nawiedzaj\u0105\nNaj\u015bwi\u0119tszy Sakrament, \u015bpiewaj\u0105 jak\u0105\u015b litani\u0119 i po otrzymanym\nb\u0142ogos\u0142awie\u0144stwie id\u0105 do domu. Nast\u0119pnie wierni odprawiaj\u0105\ndrog\u0119 krzy\u017cow\u0105. Pozosta\u0142y program jest taki sam jak w\nniedziel\u0119\u201d81<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n \nTaka\nmnogo\u015b\u0107 prac mog\u0142a by\u0107 mo\u017cliwa jedynie pod warunkiem, \u017ce \u201eca\u0142a\nwsp\u00f3lnota zaanga\u017cowana by\u0142a przez ca\u0142y dzie\u0144 w ko\u015bciele\u201d82<\/sup><\/a>.\nJak pisa\u0142 Klemens do nuncjusza Severolego: \u201eJednym s\u0142owem, nie\nznamy odpoczynku, ale pracujemy bez wytchnienia dla zbawienia dusz\u201d83<\/sup><\/a>.\nA podsumowuj\u0105c sprawozdanie do prze\u0142o\u017conego generalnego, m\u00f3g\u0142 z\nrado\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107: \u201ePrawda jest, \u017ce liczba wiernych garn\u0105cych\nsi\u0119 do naszego ko\u015bcio\u0142a jest wprost nie do wiary, i zwi\u0119ksza si\u0119\nz ka\u017cdym rokiem\u201d84<\/sup><\/a>.\n\n<\/p>\n\n\n\n